Eva Illouz verdient een open vizier, net als alle Israëlische wetenschappers

Opeens was ze groot nieuws: de Frans-Israëlische socioloog Eva Illouz. Ze zou een lezing komen geven bij de EUR, maar de uitnodiging werd ingetrokken omdat de organisatoren – de sociologen van het Love Lab – zich er ‘niet comfortabel’ bij voelden. Illouz is onder meer verbonden aan de Hebrew University of Jeruzalem, een van de Israëlische instellingen die door de EUR op een zwarte lijst is geplaatst. Er ontstond ‘aarzeling’ over haar bezoek en na ‘stevige interne discussie’ werd besloten de lezing te schrappen.

Hoe de journalistiek weet kreeg van deze kwestie is onduidelijk, maar dat dat zou gebeuren ligt nogal voor de hand. Je bent een wereldberoemd socioloog of je bent het niet. Eerste tip bij het voorkomen van negatieve publiciteit: zeg alleen lezingen af van onbekende wetenschappers die de krant sowieso niet halen.

Het College van Bestuur werd min of meer gedwongen tot commentaar. Tegen NRC liet men weten ‘in principe geen uitspraken’ te doen over ‘kwesties tussen individuen’. De lezing viel wel binnen de regels, ook als die door iemand wordt gegeven van een universiteit op een zwarte lijst, maar er ‘kan worden besloten dit niet te doen wanneer er bijvoorbeeld geen overeenstemming binnen een team is. Dit staat een team vrij om te doen.’

Toen gebeurde er iets geks: plotseling vond het College iets anders: de sociologen hebben het verkeerd aangepakt. Wat eerst wel mocht – een uitnodiging intrekken vanwege ongemak of twijfel – mag nu weer niet. Onduidelijk is waarom. Het College heeft excuses aangeboden. Beetje gek: sinds wanneer moet je sprekers waarover je twijfelt toch laten komen? Waarom moet een seminar met iemand waar je je ongemakkelijk bij voelt sowieso doorgaan? Wiens fout is dit nu eigenlijk: van de sociologen die Illouz afbestelden of van het College waar men kennelijk geen uitgekristalliseerde mening over deze kwestie heeft? Namens wie worden die excuses eigenlijk aangeboden?

Zou het kunnen dat dit probleem door het College zelf is veroorzaakt? Er is een zwarte lijst gemaakt van Israëlische universiteiten en de suggestie daarvan is volstrekt helder: we moeten extra voorzichtig zijn bij contacten met die instellingen. Op zich mogen individuele wetenschappers van deze universiteiten wel langskomen, maar er staat tegenwoordig al snel een vergrootglas op, dus ongemak en twijfel krijg je er eigenlijk per definitie bij. Er is sowieso een grote kans op gedoe: er wordt geklaagd als je iemand uitnodigt, maar ook als je dat juist niet doet, laat staan als je iemand afzegt.

Vroeger zou het zo simpel zijn geweest. Wellicht is Illouz’ universiteit betrokken bij mensenrechtenschendingen, maar of dat nou waar is of niet: Illouz heeft daar niets mee te maken. Hoe kan er nou ongemak zijn haar uit te nodigen, anders dan angst voor reacties van derden? Kan het zijn dat Israëlische wetenschappers door de zwarte lijst met extra twijfel en ongemak tegemoet worden getreden, omdat ze door die lijst simpelweg in de schijnwerpers zijn gezet? Zou het niet logischer – en ethischer – zijn die lijst in de prullenbak te gooien en elke wetenschapper weer gewoon met open vizier tegemoet te treden en op eigen woorden en daden te beoordelen?

Scheelt ook meteen een hoop negatieve publiciteit.