Academisch activisme is een hobby van wetenschappers die politiek niet begrijpen 

Activistische wetenschappers snappen niet hoe politiek werkt, vindt Chris Aalberts. Overtuig mensen van feiten, niet van je mening, betoogt hij.

Kun je je als wetenschapper uitspreken over de opkomst van extreemrechts, klimaatbeleid of het conflict tussen Israël en de Palestijnen? Het was me helemaal ontgaan, maar daar is de laatste tijd uitgebreid over gepraat. Niet alleen bij ons, maar ook aan andere universiteiten en die gaan daar onderling nu weer verder over praten. Het lijkt me bezigheidstherapie voor wetenschappers die niets van politiek begrijpen. Het antwoord hoe om te gaan met academisch activisme ligt namelijk nogal voor de hand.

Bij dit soort discussies denk ik al snel aan Scientist Rebellion, een zusterclub van XR met meer dan tweehonderd wetenschappers. Volop geklaag op de website: er zijn brieven geschreven, petities gestart en lezingen gegeven maar de emissies gaan gewoon door. De politiek neemt nog steeds te weinig maatregelen, hoeveel alarmerende IPCC-rapporten er ook verschijnen. Scientist Rebellion vindt daarom dat de wetenschappelijke gemeenschap zich moet aansluiten bij de voorhoede van de klimaatbeweging.

Dit soort activisten snappen niet wat politiek is. Wetenschappelijke kennis kan de aanleiding zijn beleid te veranderen, maar niet de enige. Wetenschappers hebben in het publieke debat geen geprivilegieerde positie. Ze lopen wel de kans partijdig over te komen. Of als totale idioten natuurlijk. U weet wel: die witte jassen bij XR-demonstraties. Ze werken bij de meeste mensen op de lachspieren. Als ze dat niet doen, kunnen ze irriteren. Je hoort velen denken: met jullie salaris heb ik ook wel geld voor een elektrische auto.

Je mag van wetenschappers verwachten dat ze hun kennis delen en dat is in het geval van klimaat nog nuttig ook. Verrassing: wetenschappers doen het massaal. Er is tegelijk slecht nieuws: in de politiek gelden ook andere argumenten, zelfs van mensen die er niet voor hebben gestudeerd. Als de wetenschap gaat vertellen wat het beleid moet zijn, veronachtzaamt dat andere legitieme perspectieven, negeert dat wetenschappelijke twijfel en gaan alle wensen regelmatig voorbij aan de expertise van de betreffende wetenschappers.

Academisch activisme staat vaak gelijk aan een ongewenste politisering van de wetenschap. Velen twijfelen of dat ‘van onze belastingcenten moet’. Dat geldt dus nadrukkelijk ook bij – omdat iedereen het er zo graag over heeft – Israël en de Palestijnen. Ter zake kundige wetenschappers moeten zeker hun kennis delen over de geschiedenis van dit conflict, alle politieke ingewikkeldheden en mensenrechtenschendingen. Maar blijf weg van claims over wat de Nederlandse overheid moet doen. Hoeveel wetenschappers spreken zich tegenwoordig uit over thema’s waar ze zelf geen onderzoek naar hebben gedaan?

Het staat iedereen natuurlijk vrij zijn mening te geven via kranten, blogs en X om zo het grote publiek van van alles en nog wat te overtuigen. Maar overtuig mensen van de feiten en laat ze vervolgens zelf besluiten wat hun politieke visie is. Als de feiten overtuigend genoeg zijn, zal het publiek ongetwijfeld de juiste conclusies trekken. Dat hoef je niet voor ze uit te spellen. Goed nieuws: de universiteit zal dan tevens minder verwijten krijgen activistisch, politiek gekleurd of ‘links’ te zijn.