Op zoek naar Erasmus: Hij wijkt voor niemand

De afgelopen weken nam EM-verslaggever en IBCoM-student Job Zomerplaag je mee op zijn reis in de voetsporen van Desiderius Erasmus. Bij thuiskomst blikt Job terug: heeft hij Erasmus gevonden?

Het is zo’n zes weken geleden dat ik thuisgekomen ben. Ik fiets langs de Maas vanuit de universiteit naar huis, terwijl de ondergaande zon een gouden mantel over de Rotterdamse skyline werpt. In de verte doemt de Erasmusbrug op; het zien van het beginpunt van mijn reis brengt mijn gedachten 833 kilometer stroomopwaarts naar Bazel, de laatste rustplaats van Erasmus. Zijn naam is gaan lezen als die van een goede vriend; een reisgenoot die geen moment van mijn zijde week.

Job was te gast in de Rotterdamse talkshow Studio Erasmus om te vertellen over zijn reis

Het zoeken naar Erasmus

Reizen in de voetsporen van Erasmus: tot zover bekend heeft niemand eerder in één keer de volledige levensweg van de beste man bereisd. Hoewel ik vooraf besloten had dat ik met niet meer dan een rugzakje met daarin een camera en opschrijfboekje wilde reizen, wist ik dat ik in de ban van Erasmus moest raken om echt in zijn spoor door Europa te kunnen reizen. Daarom sprak ik ter voorbereiding met hoogleraren, museumdirecteuren en documentairemakers; ‘s avonds las ik zijn boeken en biografieën. Erasmus werd zo een belangrijk onderdeel van mijn leven, en soms was hij dat ook in mijn dromen.

Het resultaat van deze zoektocht leest u terug in mijn reisverhalen waarin ik vertel over mijn belevenissen in twaalf Europese steden. Steden waarin ik op zoek ging naar Erasmuspleinen en –straten, voormalige woonhuizen of Erasmusrelikwieën. Het bracht mij op de gekste plekken en liet mij kennismaken met een uiteenlopende groep mensen, bij wie de naam ‘Erasmus’ lang niet altijd wat zei. Als iemand die zijn eerste zakgeld in euro’s kreeg en al ‘append’ en ‘facebookend’ is opgegroeid, reisde ik door Europa om met leeftijdsgenoten te praten over hoe wij de toekomst van ons continent zien en denken over vriendschap, levensopvatting en de grenzeloosheid van onze (online) werelden.

Ik beperkte mij echter niet tot de Europese jeugd: zo sprak ik met migranten over hun dromen en het vinden van een thuis, en was ik te gast bij de 82-jarige Sofia Corradi. Van de geestelijk moeder van het Erasmus-uitwisselingsprogramma leerde ik vrede te hebben met het idee dat je niet alles kunt weten, terwijl Cambridge-professor Rex mij liet zien dat nieuwsgierigheid je tot de mooiste inzichten brengt. Bij geen enkele ontmoeting leek Erasmus ver weg, sterker nog, het waren deze ervaringen waardoor de reis die ik vooraf in mijn dromen had gemaakt nóg mooier werd.

Beeld: Job Zomerplaag

Het vinden van Erasmus

Maar waar vind je Erasmus in een wereld waarin het verleden soms liever wordt vergeten dan geëerd? Een koperen gravure met zijn beeltenis, waarvan een kopie in het bezit is van de Bibliotheek Rotterdam, geeft een deel van het antwoord al prijs: “Een beter beeld zullen zijn werken geven.” Maar met alleen zijn boeken nam ik geen genoegen: ik vond Erasmus ook in een tocht langs straatnaambordjes en plakkaten op middeleeuwse panden. Bij het graf van Erasmus kwam ik pas tot stilstand. Daar, voor het marmeren monument, liet ik de pen achter waarmee ik mijn belevenissen heb opgeschreven. Een laatste eerbetoon aan de man die als wapen een scherpe pen bezat, waarmee hij niet alleen harde woorden schreef, maar ook verhalen die mensen al lachend aan het denken hebben gezet. Aangezien de pen al mijn verhalen verbindt, had ik Erasmus op geen betere plek kunnen vinden.

Het grafmonument van Erasmus in de Munster van Bazel. Beeld: Job Zomerplaag

Erasmus wijkt voor niemand

In mijn zoektocht naar Erasmus in Europa heb ik zijn nalatenschap zeker gevonden. Hoewel ik geloof dat er regelmatig naar zijn ideeën wordt gezocht, ben ik van mening dat Erasmus te weinig gevonden wordt. Erasmiaanse vraagstukken over goed leiderschap, opvoeding en onderwijs, en het geloof domineren nog altijd het publieke debat. Het is daarom van belang dat we juist vandaag de dag ons verdiepen in zijn gedachtegoed, op zoek gaan naar Erasmus en zijn ideeën vertalen naar onze tijd. Laat Erasmus je aan het denken zetten en ga de dialoog met elkaar aan over onderwerpen als goed onderwijs, pacifisme dat toch realistisch is, tolerantie die discussie niet uitsluit, de rol van religie binnen onze samenleving, de kracht van satire en godsdienst zonder fundamentalisme.

Laat je bovenal inspireren door de man die niet per se moet worden gezien als een held of heilige, maar als Erasmus de wereldburger, grenzeloos in zijn gedachten en reizen; de bastaardzoon die prins der humanisten wordt; hij die zegt voor niemand te wijken. En laat dat nog maar even zo zijn.

(advertentie)
Treinreiswinkel

Meer lezen over Erasmus en over de reis van Job Zomerplaag door Europa? Bekijk de special.

Deel dit artikel

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
  • Hiermee kun je je aanmelden voor de EM nieuwsbrief. Je krijgt elke donderdag een mail met het belangrijkste nieuws van de week. Er is een Nederlandstalige en een Engelstalige editie.

    Vragen over de nieuwsbrief? Lees eerst onze veelgestelde vragen.