Van A naar B lopen zonder gefilmd te worden is er niet meer bij op campus Woudestein

Op campus word je 24 uur per dag in de gaten gehouden door tientallen camera’s. Hoewel de universiteitsraad toestemming hoort te geven voor de plaatsing van elke camera, is dat jarenlang niet gebeurd. Ook is geheim wáár ze precies hangen. EM bracht de camera’s op de campus in kaart en ontdekte dat je niet meer van A naar B kan lopen zonder gefilmd te worden.

Het is de nacht van 23 januari 2026 en in de stad zit de politie achter een auto met Belgisch kenteken aan. De chauffeur van de Belgische auto probeert de agenten af te schudden en neemt een shortcut over campus Woudestein. Voor de deur van het sportgebouw komt de auto tot stilstand en de twee inzittenden gaan ervandoor. Een van hen wordt direct gearresteerd, de ander is onvindbaar.

Verderop op de campus in een meldkamer tuurt 24 uur per dag een beveiliger naar een muur vol schermen. Ook nu, midden in de nacht. Op een van de circa veertig buitencamera’s ziet hij een verdacht persoon lopen. Hij bedenkt zich geen moment en belt de politie. Dankzij de camera’s weten agenten de tweede verdachte alsnog aan te houden.

Een ander voorbeeld. Dinsdag 12 maart 2024, rond half zes in de namiddag. Twee mannen lopen het terrein op. Camerabeelden volgen het tweetal als ze het Paviljoen binnenlopen, een rolcontainer volladen met dure elektronica en weer weglopen. Buit: 16.000 euro. Ze worden niet gepakt.

Eén voorbeeld waar camera’s zin hadden, één waarbij ze weinig hielpen. Wat voor beveiligingssysteem heeft de universiteit eigenlijk? En wat heeft de academische gemeenschap aan zo’n systeem? Voor Jos Bal, hoofd van de afdeling Integrale Veiligheid die het College van Bestuur rechtstreeks adviseert over deze onderwerpen, is het nut en enige geheimhouding evident. Bijzonder hoogleraar Jiska Engelbert, academisch directeur van het het Leiden-Delft-Erasmus Centre for BOLD Cities, dat zelf onderzoek doet naar camera’s in de stad, vindt dat in de discussie over beveiliging vaak een heleboel stappen worden overgeslagen, terwijl de camera’s ondertussen al hangen.

Geheimhouding

Bezoekers van campus Woudestein worden bij sommige ingangen direct op de hoogte gesteld. “Legitimatie verplicht. 24/7 camerabewaking”, staat op blauwe en witte bordjes. Bij andere ingangen staat geen waarschuwing. Waar die camera’s dan precies hangen en hoeveel dat er zijn, is geheim. Een verzoek van EM om een overzicht werd door de afdeling Integrale Veiligheid afgewezen. “Dat zou direct duidelijk maken waar géén camera’s hangen”, zegt Bal. Dat zou kwaadwillenden helpen en dat is niet de bedoeling.

Ook het aantal camera’s is niet openbaar. Het meest recente cijfer stamt uit 2019: toen hingen er volgens toenmalig veiligheidsadviseur Jelle Jager 124 camera’s op de campus, binnen- en buitencamera’s bij elkaar opgeteld.

Om toch een beeld te krijgen van waar studenten en medewerkers allemaal gefilmd worden, ging EM met twee medewerkers van BOLD Cities zelf op pad. Dat doen onderzoekers van BOLD zelf al regelmatig in de stad. “We zijn bezig met een project met de naam Start Making Sense. Daarmee proberen we camera’s en sensoren in de stad in beeld te brengen. Dat doen we met een app”, vertelt Engelbert. Daarin worden niet alleen gemeentelijke camera’s meegenomen, maar ook die van bedrijven en bijvoorbeeld deurbelcamera’s.

Niet voor inbrekers

De kaarten die de BOLD-wetenschappers maken zijn uiteraard niet bedoeld om inbrekers te helpen, maar om een geïnformeerde discussie te kunnen voeren. “Democratische tegen- of inspraak is heel erg belangrijk”, vindt Engelbert. “En daar willen we aan bijdragen door het hele repertoire aan vragen die je zou kunnen stellen hierover te stellen. Camera’s kunnen allicht bijdragen aan opsporing bij misdrijven. Maar wat vaak ontbreekt is de reflectie. Instellingen of gemeentes hangen eerst als vanzelfsprekend de camera’s op en gaan daarna pas nadenken over wat dat betekent voor de gemeenschap. Wij zien het in eerste instantie als een politiek vraagstuk. De vraag wat je wel of niet moet doen wordt nauwelijks gesteld.”

Tijdens de wandeling over campus Woudestein troffen EM en BOLD 36 camera’s aan. De meeste hangen aan de gevels van gebouwen, anderen staan op palen. Hier en daar staat een camera bovenop een gebouw. Vijf camera’s zaten vast aan een gebouw van de Hogeschool Rotterdam, en van enkele andere is onduidelijk of ze nog wel werken. Ook is het bouwterrrein van het Tinbergengebouw door meerdere camera’s beveiligd.

Om tegemoet te komen aan de zorgen van Integrale Veiligheid zijn camera’s binnen in de gebouwen niet in kaart gebracht. En een waarschuwing aan criminelen in de dop: de kaart is op basis van eigen observatie samengesteld en is dus vrijwel zeker niet volledig. Uit de kaart blijkt bovendien dat het vrijwel onmogelijk is om van A naar B te lopen zonder gezien te worden door een van de beveiligingscamera’s. En die kunnen veel zien: de meeste camera’s zijn zogenaamde ‘dome-camera’s’ van het merk Axis, die door de meldkamer alle kanten op gedraaid kunnen worden en afhankelijk van het gebruikte model over dertig tot veertig keer optische zoom beschikken. Ze nemen geen geluid op.

Camera’s op campus Woudestein

Lichtgroene camera’s zijn na 2019 geplaatst en dus niet voorgelegd aan de Universiteitsraad. Bruine camera’s zijn in ieder geval van voor 2019 en van blauwe camera’s is de plaatsingsdatum niet bekend. De gele camera’s zijn tijdelijk en onderdeel van de werkplaats voor het Tinbergengebouw.

24-uursmeldkamer

Minstens één centralist houdt 24 uur per dag, zeven dagen per week de camerabeelden in de gaten. Dat doet diegene op de campus in een beveiligde meldkamer, waarvan Bal de locatie uit veiligheidsoverwegingen geheim wil houden. Met een joystick kan de centralist een camera naar keuze alle kanten op bewegen en inzoomen.

Zomaar wat rondgluren mag niet: er moet een aanleiding zijn om een bezoeker te volgen. Redenen om de camera even bij te draaien zijn bijvoorbeeld een ehbo-incident, gevallen van intimidatie of inbraakmeldingen. Soms helpen de camera’s om bezoekers met een functiebeperking toegang te verlenen, vertelt Bal. Dat kan bijvoorbeeld gaan over een lift activeren of een poortje openen.

Live meekijken

Gebeurt er iets, dan meldt de centralist dat bij de operationeel beheerder. Mogelijk wordt er dan een beveiliger op de situatie afgestuurd. Is er sprake van crimineel gedrag, dan kan de politie worden ingeschakeld. Beelden worden alleen met de politie gedeeld na een verzoek of vordering. In zo’n situatie kan de universiteit met een druk op de knop de politie live laten meekijken.

Tegelijk wil Bal benadrukken dat de universiteit niet alles uit de kast wil halen qua camerabeveiliging. De politie kan alleen live meekijken als de universiteit een knop indrukt. “We zijn een universiteit, geen Fort Knox. We willen veiligheid bieden met proportionele middelen. De camera’s zijn ondersteunend, niet bedoeld om mensen te bespieden of continu te volgen.”

Camera’s bij kampement

Bij sommige incidenten hebben de camera’s geen nut. In het weekend van 21 en 22 februari 2026 slaan inbrekers de ruiten van het F-gebouw in. Kranen en boilers worden gestolen, het gebouw komt daardoor blank te staan. Deze zijde van de campus heeft genoeg camera’s, maar de inbrekers zijn niet te zien: ze hebben de camera’s afgeplakt.

Camera’s zijn bedoeld voor ieders veiligheid, maar niet iedereen ervaart dat altijd zo. In mei 2024 zijn de campusprotesten tegen de genocide op Palestijnen op een hoogtepunt. Op het Erasmus Plaza hebben demonstranten een kampement opgeslagen en ze blijven daar meerdere dagen staan. Niet lang na de start verschijnen er grote mobiele camera-units op het plein. Het College van Bestuur zegt in de gaten te willen houden of er vernielingen plaatsvinden, maar de camera’s zijn ook voor de veiligheid van de demonstranten zelf, zegt toenmalig collegevoorzitter Ed Brinksma, vooral als ze ’s nachts in de tenten slapen en de campus leeg is. De demonstranten voelen zich er vooral ongemakkelijk bij.

Het werpt bij Engelbert de vraag op of de inbreuk op de privacy opweegt tegen het misdaad bestrijdende doel van de camera’s. “We gaan er als academische gemeenschap maar van uit dat we hier helemaal homogeen zijn, waarin we het allemaal eens zijn dat camera’s tot meer veiligheid leiden. Het was natuurlijk geen toeval dat er precies mobiele camera-units geplaatst werden toen er een kampement op de campus was. Dat suggereert vooral richting de demonstranten: we houden jou in de gaten, jij bent mogelijk een probleem of een gevaar. De bewijslast wordt gelegd bij degene die gefilmd wordt. Die moet aantonen dat die geen gevaar is.”

Verbod in douches en toiletten

Wie bepaalt eigenlijk waar een camera mag hangen en wat daarmee gedaan mag worden? Ten eerste is er een reglement cameratoezicht uit 2013, wat momenteel herzien wordt maar nog altijd geldig is. Daarin staan basisregels, zoals een verbod op camera’s in toiletten, douches en kleedruimten. Ook verborgen camera’s zijn niet toegestaan, behalve in uitzonderlijke omstandigheden. Camera’s mogen wel hangen bij toegangswegen, ingangen, opslagplaatsen, plekken waar vaker incidenten plaatsvinden en tentamenruimtes. De beelden moeten binnen vier weken verwijderd worden of, als de beelden daar relevant voor zijn, zodra een eventueel incident is afgehandeld.

Voor elke plaatsing of verplaatsing van een camera moet de Universiteitsraad vooraf instemming verlenen. Die mag dan besluiten of deze camera een nuttig doel dient en niet te veel de privacy schendt. Ook moet de raad elk jaar een update krijgen over veranderingen in het cameratoezicht.

Universiteitsraad jarenlang buitenspel

Dat ging jarenlang niet goed. Volgens de griffie van de Universiteitsraad was al minstens drie jaar geen camera aan de raad voorgelegd, tot in november 2025 twee verplaatsingen van camera’s werden voorgelegd. Medewerker Sebastiaan Kamp, nestor van de raad en sinds 2019 lid, kan zich geen enkel voorstel voor een cameraplaatsing herinneren. En dat terwijl er toch nieuwe camera’s geplaatst zijn, bijvoorbeeld aan het Langeveldgebouw en het Sportgebouw, die allebei in 2022 opengingen.

Tijdelijke camera’s die tijdens de Palestinaprotesten geplaatst werden, werden ook niet getoetst bij de raad, volgens een woordvoerder van het College van Bestuur omdat het om een ‘ad-hocbeslissing’ ging. Ook krijgt de raad al jaren geen jaarlijks overzicht.

Miljoeneninvestering

Ondertussen wil de universiteit een nieuw camerasysteem aanschaffen, wat eenmalig 1,7 miljoen euro en jaarlijks 4 ton gaat kosten. Daarbij zullen niet alle camera’s worden vervangen, maar wel het onderliggende systeem. Dat is namelijk ‘end of life’, volgens Bal. De camera’s maken prima beelden, maar die worden in lage resolutie opgeslagen. Ook is er volgens Bal een groot risico dat het verouderde systeem op een dag uitvalt. Dat de investering leidt tot meer camera’s op de campus, is niet zeker. “We gaan met elkaar in discussie over waar we camera’s willen hebben. En dat kan dus meer camera’s maar óók minder camera’s betekenen.”

Deze investering is in juli 2025 goedgekeurd door het College van Bestuur. Dit tot verbazing van raadslid Borja Ranzinger, voorzitter van de taskforce Beveiliging van de Universiteitsraad. “Normaal gesproken worden investeringen van meer dan 1 miljoen euro aan de Universiteitsraad voorgelegd. Maar wij kwamen erachter via de berichtgeving van EM.” Volgens raadsvoorzitter Luca Hellings heeft de raad echter geen instemmingsrecht op investeringen van meer dan 1 miljoen euro. Dat geldt alleen voor veranderingen van meer dan 1 miljoen euro in het universiteitsbudget. De raad is in november alsnog geïnformeerd over de investering.

Buitenspel

Op in elk geval twee vlakken is de Universiteitsraad wel buitenspel gezet wat betreft de camerabeveiliging: bij de plaatsingen en bij de jaarrapportage. Ranzinger wil uitzoeken of het mogelijk is om alsnog inspraak te krijgen op al geplaatste camera’s. Engelbert, zelf oud-raadslid, ziet het mandaat van de raad steeds kleiner worden. “Daar maak ik me grote zorgen om. Het is heel belangrijk dat we als academische gemeenschap inspraak hebben, dat we de regie kunnen pakken als dat nodig is. De raad moet niet slechts een adviserende rol hebben, zoals het nu steeds vaker lijkt te zijn, maar keuzes kunnen goed- of afkeuren.”

Universiteitsraadsvoorzitter Luca Hellings betreurt het dat de Universiteitsraad in het verleden niet geïnformeerd is over nieuwe camera’s en geen jaarrapportages heeft ontvangen. “Ik wil wel benadrukken dat we op dit moment in goed overleg zijn met Integrale Veiligheid over nieuw beleid.”

Beterschap

De afgelopen jaren lag de verantwoordelijkheid voor de camera’s bij de afdeling Real Estate & Facilities, maar sinds kort gaat de afdeling Integrale Veiligheid van Bal over het cameratoezicht. Bal belooft namens de universiteit beterschap. “Sinds wij verantwoordelijk zijn, zijn alle plaatsingen voorgelegd aan de Universiteitsraad. Dat zijn die twee camera’s geweest. We willen dit structureel beter organiseren en jaarlijks rapporteren.”

Ook is de raad betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe regelgeving. Het huidige reglement uit 2013 houdt nog geen rekening met de Algemene Verordening Gegevensbescherming of met ontwikkelingen op AI-gebied. Op AI-technieken zoals gezichtsherkenning of emotieherkenning, zal een verbod worden opgenomen. Het reglement wordt op dit moment behandeld in de Universiteitsraad. Het nieuwe camerasysteem moet in 2027 live gaan.