Radicaal-rechts mag op het podium, maar het moet wel kloppen

‘Universiteiten schuwen het debat met andersdenkenden’, kopte Nieuwsuur enkele weken geleden. Aanleiding: de moord op Charlie Kirk, een Amerikaanse influencer op de rechterflank, die tijdens een debat op een universiteit werd vermoord. EW-columnist Geerten Waling denkt dat de gesprekken die Kirk in Amerika voerde hier allang niet meer kunnen. Aan Nederlandse universiteiten ontstaat al snel gedoe bij gasten uit rechterhoek: van pro-Israëlische sprekers tot defensieminister Ruben Brekelmans.

Nieuwsuur liet Waling opdraven om erover te praten. Ook Kustaw Bessems van De Volkskrant mocht zijn zegje doen. Vreemd: commentaar over de universitaire debatcultuur door mensen die helemaal niet aan een universiteit werken. De redactie vond het kennelijk zelf ook een beetje gek. We horen Mariëlle Tweebeeke zeggen dat men druk heeft rondgebeld om de universiteiten aan tafel te krijgen, maar vrijwel niemand bleek daartoe bereid.

Er kwam een lange lijst problemen langs. Nieuwsuur herinnert ons aan een internationale ranglijst over academische vrijheid. Nederland is flink gedaald. De KNAW meldt een toename van intimidatie en bedreiging van individuele wetenschappers, met name via sociale media. En dan is er nog de openheid voor controversiële meningen. Nieuwsuur ging langs bij Thierry Baudet, die waarschuwt dat bepaalde opvattingen systematisch worden weggedrukt of geweerd.

Waarom kreeg Nieuwsuur geen enkele universiteitsbestuurder aan tafel? Eerder dit jaar stonden ze nog in de rij om hun zorgen te uiten over diezelfde academische vrijheid. Zou het wellicht de aanleiding zijn? Charlie Kirk was tot hij werd vermoord in Nederland natuurlijk helemaal niet zo bekend, maar inmiddels is wel duidelijk dat hij niet gewoon rechts-conservatief was, maar radicaal-rechts. Dat is de nieuwe context waarin universiteitsbestuurders opereren: wat is hun repliek tegen rechts-radicalen die vinden dat ze systematisch worden geweerd?

Het probleem laat zich raden: juist deze politieke stroming is een bedreiging voor het vrije academische debat. De onderzoekers die de ranglijst voor academische vrijheid opstelden schrijven over de invloed van wat ze ‘anti-pluralistische partijen’ noemen: radicaal-rechts dus. Als die veel zetels halen of in de regering zitten komt de academische vrijheid onder druk te staan, bijvoorbeeld door scepsis over wetenschap aan te moedigen. Dat partijen als FvD, PVV en BBB hieronder vallen, behoeft nauwelijks uitleg. Wat te doen als deze partijen vinden dat ze te weinig ruimte krijgen?

Het zou beter zijn als universiteitsbestuurders niet alleen algemene verklaringen opstellen, maar de academische vrijheid ook actief verdedigen als het moeilijk wordt, bijvoorbeeld in actualiteitenrubrieken waar ze types als Baudet direct moeten tegenspreken. Radicaal-rechts bedreigt het pluralistische debat. Zeg het gewoon.

Natuurlijk mogen ook mensen uit deze politieke hoek aan het debat meedoen en zij moeten zeker ook uitgenodigd kunnen worden, maar er is óók een inhoudelijke toets: zeggen sprekers überhaupt iets wat van enige empirische waarde is? PVV-islamhaat, BBB-stikstofpraatjes en FvD-vaccinatiehysterie horen geen wetenschappelijk podium te krijgen. We weten allang hoe het daarmee zit. Wat dat betreft is de opdracht van universiteitsbestuurders eenvoudig: het debat faciliteren en het overlaten aan inhoudelijk deskundigen wie er wel en niet mag langskomen.

Dat radicaal-rechts dan vaak niet in aanmerking komt, is prima uit te leggen. Mochten types als Baudet nou iets te melden hebben wat van waarde is, moeten ze vooral langskomen. Dan moeten diezelfde bestuurders ook optreden tegen elke vorm van verstoring, intimidatie of bedreiging. Zij moeten ook linkse actievoerders tegen de haren durven instrijken als zij vinden dat er geen ruimte mag zijn voor bijvoorbeeld migratiekritiek, een pro-Israëlisch geluid of een hele rits aan andere conservatieve opvattingen. Ook aan die zijde is nog wel wat werk te doen.