De lege troon in de Tweede Kamer

De politiek kan erg stroperig zijn, maar soms gebeuren dingen bijzonder snel. Vorige maand schreef ik een column over ‘De stoel van de macht moet leeg blijven’, over het verschil tussen autocratie en democratie. Leiders als Trump en Poetin zijn wel gekozen, maar niet democratisch, omdat ze weinig tegenmacht krijgen, van wetenschappers, journalisten of parlementariërs.

In deze column stelde ik voor om een oude troon opnieuw in de Tweede Kamer te zetten. Die stond voor de verbouwing op een mooie plek op het Binnenhof en was voor mij symbool voor de lege stoel van de macht. Een lege troon die symboliseerde hoe in onze parlementaire democratie niemand de baas kon spelen en elke uitoefening van macht te maken kreeg met tegenspraak.

Erasmus Magazine wordt ook in Den Haag goed gelezen, want enkele weken na het verschijnen van deze column kreeg ik van Kamervoorzitter Bosma bericht dat de oude troon opnieuw een plek in het Kamergebouw heeft gekregen. Een mooie plek, in de wandelgang van het parlement, vlak bij de ‘patatbalie’. Dit is de naam voor de plaats voor de vergaderzaal. Waar dinsdag, bij aanvang van de parlementaire week, journalisten de politici opwachten, in de hoop hier de nieuwtjes van de dag te kunnen opvangen. De plaats ook waar over anderen wordt geroddeld en vertrouwelijke informatie wordt gelekt. Waar de parlementaire journalisten de wekelijkse relletjes ophalen, alsof ze ergens een patatje bestellen – vandaar ook de informele naam patatbalie.

De lege troon is een symbool voor een heel andere kant van de politiek. Niet het snelle scoren in de media, zoals dat het geval is bij de patatbalie, maar het voortdurende debat in de Kamer. In een parlementaire democratie waarin ieder argument wordt gewogen en elk voornemen wordt bediscussieerd. Waarin het debat nooit stopt, omdat de wereld blijft veranderen. Waarin geen mens ooit het laatste woord heeft, omdat de stoel van de macht leeg moet blijven. Een stroperigheid die jonge politici soms met afschuw vervult, maar meer ervaren parlementariërs juist leren waarderen, als zij de gevolgen hebben gezien van het eerdere beleid. Politici die niet bezig zijn met het vullen van de media, maar met het oplossen van de problemen in het land.

De lege troon symboliseert ook de rol van de Tweede Kamer, die niet moet regeren, maar de macht moet controleren. Onder premier Rutte ging dit moeilijk, omdat de politieke leiders van de coalitie in het kabinet zaten. Ministers slaagden er toen in om de coalitiefracties in de Kamer onder druk te zetten en zo de controlerende macht van het parlement in te perken. Nu zitten alle vier de leiders van de coalitiepartijen in de Tweede Kamer en is de slinger doorgeslagen naar de andere kant. Nu bepalen de fractievoorzitters in de achterkamertjes het kabinetsbeleid, terwijl premier Schoof moet blijven wachten op de gang. De verantwoordelijke ministers krijgen pas na afloop te horen welk beleid ze moeten uitvoeren – om vervolgens door de Kamer te worden afgerekend op voorstellen die deze Kamer zelf heeft bedacht. Wie weet, leidt het beeld van de lege troon ook bij de leiders van de huidige coalitiepartijen tot meer bescheidenheid.

Ronald van Raak is hoogleraar filosofie.