EUR en UvA enige universiteiten waar fossiele bedrijven niet meer welkom zijn op carrièredagen

Studievereniging EFR mag niet meer samenwerken met fossiele bedrijven door de strengere regels van de Erasmus Universiteit voor samenwerking met vervuilende bedrijven. Maar hoe zit dit eigenlijk bij andere universiteiten en hun studieverenigingen? De EUR lijkt hier samen met de Universiteit van Amsterdam het beste jongetje van de klas, blijkt uit een rondgang van EM.

Twee Nederlandse universiteiten hebben de samenwerkingen met de fossiele industrie zo goed als opgeschort. Behalve de Erasmus Universiteit heeft ook de Universiteit van Amsterdam (UvA) verboden voor samenwerking met vervuilende bedrijven. Die regels strekken zich uit naar studieverenigingen die bijvoorbeeld bedrijvendagen organiseren. Bij drie andere universiteiten gelden er wel beperkingen maar geen verboden. Op de overige universiteiten zijn geen regels, hoewel dat bij een aantal een kwestie van tijd lijkt.

Nieuwe regels

Bedrijven en organisaties moeten sinds dit academisch jaar voldoen aan een ‘moreel minimum’ voor ze mogen samenwerken met de Erasmus Universiteit. Zo beschreef het College van Bestuur vorig jaar de nieuwe samenwerkingsregels voor bedrijven in de fossiele energiesector. Bestaande contracten, zoals het jaarcontact dat studievereniging EFR heeft met Shell, mogen uitgediend worden. Volgend academisch jaar stopt die jarenlange samenwerking. Alleen na het voldoen aan van de partnertoets van de speciaal opgerichte Commissie van Experts Fossiele Industrie mag een bedrijf nog samenwerken met de universiteit.

Hierin is de Erasmus Universiteit net niet uniek: één andere Nederlandse universiteit heeft sinds 2023 vergelijkbare regels: de UvA. “Individuele samenwerkingen, zoals een joint paper, presentaties op een conferentie, gastcolleges, of een stage van een student, hoeven niet getoetst te worden”, laat een woordvoerder van de UvA weten. Maar formele samenwerkingen met fossiele energiebedrijven, zoals het delen van data, onderzoekssamenwerkingen, eenzijdige financieringen en studentenuitwisselingen zijn niet meer mogelijk zonder goedkeuring van de eigen adviescommissie. Op de Amsterdam Career Days in maart waren dan ook geen bedrijven uit de fossiele sector aanwezig.

Geen regels

Uit de rondvraag van EM blijkt verder dat zeven universiteiten geen, of nog geen regels hebben rondom fossiele samenwerkingen. Het gaat hierbij om Tilburg University, Universiteit van Twente, Maastricht University, Vrije Universiteit Amsterdam, Wageningen University, Radboud Universiteit en de TU Delft.  

Bij de meeste universiteiten liggen de samenwerkingen wel onder de loep. Zo werkt de TU Delft aan een ‘evaluatiekader’ op basis van een advies aan het College van Bestuur om meer transparantie te betrachten in de samenwerkingen met de fossiele industrie. Hoe dit voor de universiteit uitpakt moet nog blijken, wel zullen eventuele restricties op samenwerking ook voor studentenclubs gaan gelden, aldus een woordvoerder.

Samenwerken onder voorbehoud

Bij de Technische Universiteit Eindhoven mag alleen nog samengewerkt worden met de fossiele sector als het onderzoek gericht is op duurzaamheid en de energietransitie, laat een woordvoerder weten. “Deze regel geldt ook voor studentenorganisaties. Zo mag de Career Expo, die wordt georganiseerd door studenten, alleen fossil fuel bedrijven toelaten als ze werven voor functies op gebied energietransitie en/of duurzaamheid.” In Eindhoven start binnenkort een speciale commissie die samenwerkingen zal toetsen.

In Leiden worden sinds maart 2025 alleen de nieuwe samenwerkingen met de fossiele industrie getoetst door een eigen commissie. “Leidende vraag bij zo’n toetsing is of zo’n potentiële partner zich houdt aan het Klimaatakkoord van Parijs”, laat een woordvoerder weten. “Uitzonderingen op deze vuistregel kunnen alleen nog worden gemaakt voor projecten die aantoonbaar bijdragen aan de energietransitie.” In die gevallen wordt getoetst of een samenwerking noodzakelijk is. Bijvoorbeeld als het betreffende bedrijf voor het onderzoek onmisbare data heeft. Dit beleid geldt alleen voor onderzoekssamenwerkingen, laat de woordvoerder weten, dus niet voor studenten- en studieverenigingen.

Samenwerkingen tussen de Rijksuniversiteit Groningen en de fossiele industrie moeten ‘een substantiële bijdrage aan de klimaattransitie mogelijk maken’, laat de woordvoerder daar schriftelijk weten. Ook moet de samenwerkingen zelf CO2-neutraal zij en vanaf de eerste dag op hernieuwbare energie draaien. De resultaten van de samenwerking moeten via open access gepubliceerd worden. “Deze criteria zijn al wel vastgesteld, maar nog niet breed gecommuniceerd naar de academische gemeenschap van de RUG”, vertelt de woordvoerder. Die communicatie moet in de komende maanden gebeuren. Ook studenten die iets namens de universiteit organiseren moeten aan deze criteria voldoen.

Andere toetsingsvragen

Verschillende universiteiten laten weten dat ze werken aan andere toetsingskaders voor samenwerkingen. Hierin loopt de UvA weer voorop. Vorig jaar hebben zij nog drie vragen toegevoegd voor de toetsing van samenwerkingen, laat de woordvoerder weten. “Zijn er risico’s dat een project bijdraagt aan een gewapend conflict of aan de schending van mensenrechten? Zijn er risico’s voor de kennisveiligheid of voor misbruik van kennis voor ongewenste militaire of terroristische doeleinden? Zijn er risico’s dat een project bijdraagt aan onomkeerbare schadelijke impact op het milieu, biodiversiteit, de menselijke gezondheid, cultureel erfgoed of het welzijn van dieren?” Deze richtlijn moet helpen ethische risico’s in te schatten, zo staat op de website van de UvA.