Volgens AfD heeft de partij voor deze persoon gekozen omdat Erasmus de ‘fouten van zijn tijd’ zag en die ‘trachtte te herstellen’, maar met dit argument kun je bijna elke naam kiezen. De humanist Erasmus past niet bij het xenofobe AfD – dat weet die partij ook wel. De keuze voor deze naam lijkt vooral een provocatie, wat gezien de ophef die in Duitsland is ontstaan zeker is gelukt.

De opmerkelijke keuze van AfD werpt de vraag op van wie ‘Erasmus’ eigenlijk is. Niet van Rotterdam, de stad die zich op deze filosoof beroept, en evenmin van de Erasmus Universiteit die naar deze denker is genoemd. Erasmus is zelfs niet van de hoogleraar ‘Erasmiaanse waarden’, de leerstoel die ik mag bekleden. Journalisten die mij belden met de vraag of ik de keuze van AfD kon ‘verbieden’ moest ik dan ook teleurstellen. Wel kunnen we bij de ESPhil bekijken hoe dit soort processen van toe-eigening plaatsvinden. In het nieuwe Erasmus of Rotterdam Research Centre, waar we onderzoeken hoe de naam van Erasmus wordt gebruikt en welke waarden daarbij aan deze veelzijdige denker worden toegekend.

In ons land beroepen de drie grootste steden zich op onze drie grootste filosofen. Amsterdam presenteert zich graag als de stad van de vrijheid en daarbij wordt vaak Spinoza genoemd. Een keuze waar je vraagtekens bij kunt zetten als je bedenkt dat deze filosoof helemaal niet geloofde in keuzevrijheid en bovendien al vroeg uit deze stad werd verbannen. Den Haag ziet zichzelf als de stad van het internationale recht, met onder andere het Internationaal Gerechtshof, waarvoor Hugo de Groot symbool zou staan. Een keuze die eveneens valt te betwisten omdat hij in zijn rechtsfilosofie vooral de Hollandse handelsbelangen verdedigde. Bovendien werd hij door de Oranjes gevangengenomen en moest hij in een boekenkist het land ontvluchten.

Ik wil niet onnodig op tenen gaan staan, maar of Rotterdam het met Erasmus zoveel beter doet is de vraag. Erasmus noemde zichzelf ‘van Rotterdam’ maar heeft hier kort geleefd. Als jongetje verliet hij de stad om er nooit meer terug te keren. Gouda of Deventer, waar hij naar school ging, of Leuven of Parijs, waar hij lesgaf, en vooral Bazel waar hij zijn laatste levensjaren doorbracht, zouden met recht aanspraak kunnen maken op Erasmus. De Duitsers kunnen dat ook; nergens werd Erasmus zo geroemd als in de Duitse gebieden, waar velen hem zagen als een ‘Duitse’ denker. Maar Erasmus laat zich niet zomaar vangen, zeker niet door een partij. Wellicht zien ze dat bij AfD ook als ze zich in het denken van Erasmus verdiepen.

Ronald van Raak column4-Levien, Pauline

Lees meer

Wat we van Erasmus kunnen leren over safe spaces

Hoogleraar Erasmiaanse waarden Ronald van Raak schrijft maandelijks over wat hij…