Opening Academisch Jaar: ‘Waak voor arrogant tech-optimisme, maar ook voor doemdenken’

De Opening van het Academisch Jaar stond maandagmiddag in het teken van veerkrachtige samenlevingen. Collegevoorzitter Annelien Bredenoord waarschuwde voor utopische en dystopische visies op technologische vooruitgang.

In een voor driekwart gevulde aula opent rector magnificus Jantine Schuit maandagmiddag om half vijf het academisch jaar door op de gong te slaan. In de anderhalf uur daarvoor luisterden bezoekers naar verschillende perspectieven op een veerkrachtige samenleving, en wat die betekenen voor de universiteit.

Zagreb en de haven

Zo vertelde de burgemeester van Zagreb, Tomislav Tomašević, aan de hand van concrete voorbeelden hoe zijn stad het openbaar vervoer verduurzaamt en zich wapent tegen natuurrampen. Tomašević was een van de sprekers omdat de universiteit van Zagreb onderdeel is van UNIC, een Europese alliantie van tien universiteiten in post-industriële steden, waarvan de EUR coördinator is.

Yashar Ghiassi-Farrokhfal, universitair hoofddocent bij de Rotterdam School of Management, stelde dat het elektriciteitsnetwerk een van de meest complexe en veerkrachtige systemen is dat de mens ooit heeft gemaakt. En hij schetste hoe dat steeds meer onder druk komt te staan. Hij ziet de haven als blueprint voor de energietransitie: “De haven is een ‘living lab’ voor de energietransitie, met een van de meest ingrijpende en ambitieuze projecten ter wereld op het gebied van decarbonisatie.”

Utopie en dystopie

In haar speech waarschuwde collegevoorzitter Annelien Bredenoord voor twee extreme opvattingen over technologische vooruitgang: een utopische visie waarin technologie als oplossing voor alles wordt gezien, en een dystopische visie waarin de mens een soort machine wordt. “Waak voor arrogant tech-optimisme. Maar trap ook niet in de val van doemdenken, waarin technologie wordt gezien als iets dat mensen altijd vervreemdt.”

Tussen dat optimisme en pessimisme ligt een rol voor de universiteit, betoogde Bredenoord. “Hoe kunnen we mensen en samenlevingen helpen zich aan te passen en te bloeien in tijden van onzekerheid en verandering?”

Ze pleitte voor andere manier van werken: niet kennis die vanuit de universiteit komt en dan naar buiten wordt gebracht, maar kennis die begint met vragen die in de wijken en de stad leven en onderwijs dat aansluit bij die vragen.

Prijzen

Tussen de praatjes door werden verschillende universitaire prijzen uitgereikt. Stephanie Habets en Hugo van den Belt kregen de Rotterdam Thesis Award, voor goede scripties die relevant zijn voor de stad. De scriptie van Habets ging over hoe jonge mensen via sociale media worden benaderd voor criminele klussen. Die van Van den Belt over de Wet opkoopbescherming en de gevolgen voor de woningmarkt. De Student Societal Impact Award was voor Stichting StudieBoost, een organisatie die bijles verzorgt in Rotterdam-Zuid.

De jaarlijkse Onderwijsprijs ging naar Ginie Servant-Miklos, directeur en oprichter van de Bildung Climate School. Dat initiatief brengt studenten van mbo, hbo en de universiteit samen in een interdisciplinair onderwijsprogramma over de klimaatcrisis en maatschappelijke verandering.

En Liesbeth Enneking, Karen Maas, Martijn Scheltema en Albert Veenstra ontvingen de Sustainability Award. De vier hoogleraren van verschillende faculteiten werken aan een project dat duurzaamheidswet- en regelgeving makkelijker te implementeren moet maken voor bedrijven en organisaties.