Hoe je effectiever kunt studeren, volgens het onderzoek van deze hoogleraar

Na twee lange weken met meer dan tien uur per dag studeren, ben je er klaar voor. Je bent bij met al je literatuur, en je hebt precies genoeg cafeïne op om je door het tentamen te slaan. Een paar weken later komen de cijfers binnen. Je bent teleurgesteld, en vraagt je af: wat ging er mis, en hoe kan ik efficiënter studeren? Hoogleraar Peter Verkoeijen heeft het antwoord voor je.

“Mijn onderzoek begon ooit met cognitieve leerstrategieën, technieken die je helpen om effectiever informatie te begrijpen, onthouden en toe te passen”, vertelt Verkoeijen. Inmiddels is zijn aandacht verschoven naar methoden voor zelfgereguleerd leren. “Zelfgereguleerd leren betekent dat studenten doelgericht werken, en bewuste, effectieve handelingen ondernemen om deze doelen te bereiken.”

Wat zijn de grootste fouten die studenten maken als ze studeren?

“Het gaat meer om misvattingen. Studenten denken dat je niet goed leert als je hard nadenkt over iets, zoals een theorie of concept, omdat het moeilijk te bevatten kan zijn. Aan de andere kant denken studenten dat als je een concept snel begrijpt, je het goed zult doen op een toets.

“Deze misvattingen hangen samen met hoe studenten studeren. Bepaalde strategieën, zoals het herlezen van aantekeningen, worden als effectiever gezien dan jezelf overhoren, terwijl de literatuur juist het omgekeerde laat zien. Hetzelfde geldt voor proberen zo veel mogelijk informatie erin te stampen vlak voor het tentamen. Het kan vanuit het perspectief van de student goed zijn omdat het tijdsefficiënt is om de toets te halen, maar niet vanuit het onderwijs­perspectief als het doel is informatie op de lange termijn te leren en te onthouden.

“Die twee perspectieven weerspiegelen de verschillende doelen die studenten en docenten hebben. De docent wil dat je iets leert, maar de student wil vooral het tentamen halen.”

Wat zijn de slechtste strategieën die jij als docent bij studenten hebt gezien?

“Je ziet dat markeren vaak niet effectief wordt gebruikt. Het kan effectief zijn als je het combineert met andere strategieën, maar op zichzelf is het niet bijzonder effectief. Of massaal lezen, gewoon het hoofdstuk keer op keer herlezen – dat kan een vals gevoel van vertrouwen geven omdat je je niet bezighoudt met methoden om informatie op te halen die je eerder hebt geleerd.

“Als voorbeeld: ik geef statistiek, en een goede strategie zou zijn eerst te proberen het probleem op te lossen, en pas later naar het antwoord te kijken. Maar sommige studenten kijken eerst naar het antwoord en zeggen ‘oké, nu begrijp ik het’. Dat geeft een vals gevoel van vertrouwen omdat wanneer je een werkend voorbeeld ziet dat vrij duidelijk is, je de indruk krijgt dat je het ook kunt, maar dat hoeft niet waar te zijn.”

Komt het gebrek aan goede studietechnieken door het voortgezet onderwijs vóór de universiteit?

“Dat is een van de verklaringen die worden gegeven. Studenten ontwikkelen studeergewoonten tijdens het voortgezet onderwijs die effectief waren voor hun doelen, namelijk het halen van de examens.

“Een andere verklaring hangt samen met de illusies die ik eerder noemde, dus wanneer mensen denken dat leren makkelijk is, moet wat ze doen goed zijn, terwijl het tegengestelde waar kan zijn. Maar als je veel moeite moet doen, kan het studeerproces minder aantrekkelijk worden, zeker als je allerlei andere dingen te doen hebt.”

Moeten studenten zelf uitzoeken hoe ze het best kunnen studeren of is het iets wat ze aangeleerd moeten krijgen?

“Het laatste, denk ik. Leren, lesgeven en oefenen met deze juiste studietechnieken zodat ze de positieve uitkomsten van de methoden kunnen ervaren, is belangrijk. Als je studenten laat zien dat ze door spaced learning, oefenen over langere en systematische periodes, dingen beter onthouden dan door stampen, kunnen ze dat positieve effect zelf ervaren en die techniek blijven gebruiken.”

Wat is het belangrijkste leerprincipe dat je een student wil meegeven om minder maar efficiënter te studeren?

“Spaced learning en oefenen door ophalen uit het geheugen. Door studeren beter te spreiden besteed je er evenveel tijd aan, maar het geeft je een beter resultaat dan wanneer je alles kort voor het tentamen propt. Oefenen door ophalen werkt ook beter dan opnieuw bestuderen. Bijvoorbeeld, als je twee uur studeren en herlezen vergelijkt met één uur studeren en één uur proberen informatie uit voorgaande hoofdstukken te herinneren via vragen of flashcards, dan is dat laatste efficiënter omdat je meer zult onthouden van wat je actief hebt opgehaald dan van wat je opnieuw hebt gelezen.”

Wat zijn enkele voorbeelden van gespreid leren en ophaaloefeningen die studenten zouden kunnen gebruiken?

“Flashcards – kleine kaartjes met een vraag aan de ene kant en het antwoord aan de andere – werken goed om informatie op te halen die je eerder hebt geleerd. Zonder boek studeren ook. Dus bijvoorbeeld iets aan jezelf uitleggen en daarna controleren of je het goed deed. Het aan anderen uitleggen kan ook werken. Elke methode die echt inhoudt dat je informatie uit het geheugen ophaalt.

“Bij spaced learning gaat het meer om goede planning en het spreiden van je studie-inspanningen over de tijd zodat er cumulatie optreedt. Dus je bestudeert hoofdstuk één in de eerste week, dan hoofdstuk één en twee in de tweede week, enzovoort. Dit, in combinatie met ophaaloefeningen – dus proberen informatie uit hoofdstuk één te herinneren – zijn goede strategieën om te gebruiken.”

Stel dat iedereen deze technieken toepast, welk effect zou dat hebben?

“De grootste impact zou op het leerproces zelf zijn. Deze leerpraktijken zouden een sterker, geordend en verbonden denkproces creëren. Ze hebben ook een effect op de lange termijn, omdat je iets langer zult onthouden, of omdat je later gemakkelijker gerelateerde informatie oppikt.”