Best een uitdaging: omgaan met kritiek van niet-wetenschappers

Wetenschappers hebben liever dat hun onderzoek als ‘een mening’ wordt neergezet, dan dat journalisten hun resultaten narekenen, ziet Chris Aalberts.

Zouden wetenschappers het leuk vinden om met niet-wetenschappers in discussie te gaan? Laten we het eens vragen aan een hoogleraar die de afgelopen maanden opvallend vaak in de media was: politicoloog Catherine de Vries bracht een boek uit over de opkomst van uiterst rechts. Haar stelling is grofweg dat dit het gevolg is van het uitkleden van de publieke sector. Verdwenen buslijnen, gesloten gemeentehuizen en failliete zwembaden maken dat mensen zich genegeerd voelen en dan op zoek gaan naar partijen die hen het gevoel geven naar ze te luisteren.  

De Vries was in heel wat programma’s te gast. Her en der klonk wat kritiek. Er is vaker onderzoek naar PVV-stemmers gedaan. Deze kiezers zeggen iets heel anders: ze stemmen PVV omdat ze minder migratie willen. Die verklaring is best overtuigend, want dit is precies wat dit soort partijen al jaren willen. Dit is natuurlijk best demotiverend voor de wetenschapper: er wordt twijfel gezaaid over allerlei bevindingen. Alsof de mening van een willekeurige talkshowgast hetzelfde waard is als een gedegen onderzoek.

Meestal stopt de journalistiek precies op dit punt: er zijn verschillende meningen over een bepaalde kwestie, die komen allemaal even aan bod en nu moet de lezer daar zelf maar een oordeel over vellen. Wetenschappers vinden zo’n werkwijze maar niks, maar het kan altijd erger: je hebt ook types als Jesse Frederik van De Correspondent. Hij geloofde de claim van De Vries niet, pakte de data erbij over een belangrijke casus uit haar boek en begon te rekenen. Toen bleef er weinig van haar stelling over. Of beter gezegd: niks.

De Vries begon wild om zich heen te slaan: Frederik leest haar werk verkeerd en heeft de analyse gedaan met hulp van AI. De Vries weerlegde zijn kritiek niet, begon met een hoop jargon te strooien en belde zijn hoofdredacteur om te zeggen dat ze geen tijd heeft voor deze discussie. Dit soort kritiek hoort te gaan via peer review, vindt ze. Zo heeft Frederik onbedoeld iets heel belangrijks aangetoond: wetenschappers hebben liever dat hun onderzoek in de media als ‘een mening’ wordt gepresenteerd, dan dat journalisten serieus hun resultaten gaan narekenen.

Als u denkt dat alleen De Vries niet van dit soort fanatieke journalisten houdt, zit u fout. Heel wat politicologen hebben deze casus nooit zelf geanalyseerd maar lieten toch weten dat Frederik verkeerd zit, verwijten hem ‘bagger’ te produceren en vinden dat hij een artikel in ‘een van de strengste politicologische tijdschriften’ niet moet bekritiseren. Er is slecht nieuws: Frederik heeft zijn kritiek inmiddels aangeboden voor peer review en het is nog niet in de prullenbak verdwenen. Een statisticus geeft hem alvast gelijk.

Zo liep het vertrouwen in de wetenschap een flinke deuk op. En niet door Jesse Frederik.