Het drama van Jason Arday

Cambridge bracht de jonge wetenschapper in een gevaarlijke positie, meent hoogleraar Filosofie Ronald van Raak.

Het drama van de dood van Jason Arday vorige maand krijg ik nog altijd moeilijk uit mijn gedachten. De voormalige hoogleraar van de Cambridge universiteit, die verdacht werd van fraude met zijn cv en van plagiaat in zijn wetenschappelijke werk. Hij nam ontslag en werd enkele dagen later dood aangetroffen in zijn woning in Londen. Arday was als jongste zwarte hoogleraar een boegbeeld van Cambridge.

Je hoeft maar even naar reacties op sociale media te kijken om te zien dat racisme nog volop aanwezig is. De meldingen over fraude en plagiaat door Jason Arday werden misbruikt om alle hoogleraren van kleur verdacht te maken, omdat die daarmee zouden kunnen wegkomen. Mensen die een leven lang in de wetenschap werkten werden opeens gereduceerd tot ‘zwarte hoogleraar’.

Van de andere kant werd beweerd dat de fraude van Arday alleen maar werd gemeld omdat hij een zwarte hoogleraar was. In de Volkskrant van 22 augustus kwamen wetenschappers uit Engeland aan het woord die zeiden dat ‘plagiaat al heel lang een beproefd middel is om zwarte denkers te beschadigen’. Van twee zijden werd het drama van Arday een strijd over kleur.

Jason Arday was een man met een bijzonder verhaal. Geboren in een Ghanees gezin in Londen kreeg hij als jongen te maken met allerlei geestelijke en lichamelijke stoornissen en dat leidde tot een enorme achterstand: hij zei dat hij pas op zijn achttiende kon lezen en schrijven. Die achterstand haalde hij snel in en hij promoveerde en werd in 2023 een hoogleraar in Cambridge.

Daarna meldden verschillende academici en journalisten dat zij vraagtekens hadden bij het levensverhaal dat Arday vertelde en ook bij zijn promotie en publicaties. Arday vertelde de grootste verhalen: over boeken die hij echter niet had gepubliceerd, over posities op universiteiten die hij niet had bekleed en ook over racistische bejegeningen die waarschijnlijk niet hadden plaatsgevonden.

Ik kende Jason Arday niet, maar door wat ik van hem lees en zie lijkt het me een heel interessante man, maar ook een fantast. Iemand die enorm veel kon bereiken, maar erg moeilijk maat kon houden. Iemand die het verdiende om uitgedaagd, maar ook om tegen zichzelf beschermd te worden. Het lijkt erop dat de Cambridge universiteit dat laatste helaas niet heeft gedaan.

Ik heb een kleur, die hebben we allemaal. We kunnen onze eigen meningen en oordelen niet zomaar achter ons laten. Dat is ook een reden waarom ons onderzoek altijd controleerbaar en navolgbaar moet zijn, door de beschrijvingen van experimenten en de verwijzingen bij onze redeneringen. En wie of wat je ook bent, fraude en plagiaat zijn enorme zonden in de wetenschap.

Ik ben bang dat de Cambridge universiteit wel goede sier wilde maken met een talent als Jason Arday, maar daarbij de waarden van de wetenschap achterop stelde door hem niet goed te bevragen over zijn leven en te controleren op zijn publicaties. Dat heeft niet alleen de universiteit, maar vooral Jason Arday zelf als jonge wetenschapper in een gevaarlijke positie gebracht.