Liminale tijden

Soms blijft een woord bij je hangen, en roept het tegelijkertijd irritatie en interesse op. Dat had hoofdredacteur Wieneke Gunneweg met de term liminale tijden. Is het newspeak of kunnen woorden ook tot daden leiden?

Daar was-ie weer, de term liminale tijden bij de Opening Academisch Jaar. De tijden zijn liminaal: omdat we op de grens zitten tussen wat is geweest en wat nog moet gaan komen maar waarvan we niet weten hoe dat wat eruit gaat zien.

Voorzitter van het College van Bestuur Annelien Bredenoord bezigde de term tijdens haar toespraak bij de Opening Academisch Jaar dit jaar, maar ook al vorig jaar. Blijkbaar moeten we er goed van doordrongen worden dat niks blijft zoals het is.

Zijn er ook non-liminale tijden?

Mijn simpele eerste gedachte bij de term liminale tijden is: in de geschiedenis wist toch niemand ooit wat er nog ging komen? Hoe kun je bepalen of je op een drempel staat, laat staan waar precies op die drempel, dat weet je toch pas achteraf? En waren er dan ook ooit non-liminale tijden, waarin mensen dachten: mwaoh, het gaat wel lekker z’n gangetje al een eeuw en zal ook nog wel een eeuw zo blijven? Is verandering niet van alle tijden?

Tegelijk snap ik dat de term de laatste jaren steeds vaker opduikt in boeken en trainingen voor bestuurders. Er verandert nogal wat de afgelopen decennia in de verhoudingen op het wereldtoneel, in de technologie met de opkomst van AI en met de gevolgen van klimaatverandering. Chaotische tijden zijn het zeker, maar hoe bepaal je als mens van nu of dat voor ons anders is, dan voor een mens van pakweg vijftig op honderd jaar geleden?

Ik moest daarbij denken aan de uitspraak van filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855): ‘Het leven kan slechts achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts worden geleefd.’

Een uitspraak die moedeloos kan maken als je achteraf steeds denkt dat je het beter had kunnen of moeten doen. Maar je kunt het ook lezen als een call to action.

Leren denken en leren doen

Ik hoor in de uitspraak een echo van de Rotterdamse slogan: Geen woorden, maar daden. Als je toch voorwaarts moet leven, laten we dan de handen uit de mouwen steken. Je kan niet altijd alles vooraf weten en begrijpen, dus laten we wat doen op grond van wat we wel weten.

Een mooi voorbeeld van de actiebereidheid is het onderwijs van docent Ginie Servant-Miklos.  Ze is directeur en oprichter van de Bildung Climate School waarin zij studenten van mbo, hbo en de universiteit samenbrengt. In een interdisciplinair programma geeft ze jonge mensen niet alleen kennis mee, maar leert ze hen vooral om in actie te komen. Ze ontving hiervoor terecht de jaarlijkse Onderwijsprijs tijdens de Opening Academisch Jaar. 

In dit kleinschalige maar revolutionaire programma breekt Servant-Miklos met meerdere academische conventies. Waarbij ik het samenbrengen van jonge mensen van verschillende opleidingsniveaus in één leslokaal een van de meest interessante vind. Noodzakelijk nu AI veel beter en sneller is in denken en analyseren dan een mens, moeten universitaire studenten zich afvragen of je niet naast leren denken, ook moeten leren doen.

Hopelijk is daarom de Onderwijsprijs niet alleen een loftuiting voor Ginie Servant-Miklos en haar team, maar krijgt haar manier van werken snel navolging. Want als niks blijft zoals het is, moeten de handen uit de mouwen.