Van vacaturestops tot geen fruit meer op de afdeling: zo wapenen faculteiten zich tegen bezuinigingen

Geen gedrukte sjerpen meer voor cum laude afgestudeerden, vers fruit verdwijnt van de afdeling, geen incidentele gratificaties, het sportcafé dicht in de weekenden. Het kan nog maanden duren voor er meer duidelijkheid komt over de bezuinigingen op het hoger onderwijs. Toch hangen ze al in de lucht, en de vorm verschilt per faculteit.

Noem het de kleine zaken die het werkende leven sjeu geven, maar met een bezuiniging van 1,3 miljard boven het hoofd van het hoger onderwijs worden besparingen al doorgevoerd. Bij de Erasmus School of Economics is dat het laaghangend fruit, letterlijk en figuurlijk.

“Het verse fruit voor medewerkers van de Erasmus School of Economics wordt binnenkort geschrapt. We hebben allemaal de opdracht gekregen zuiniger aan te doen. Het zijn vaak de extra’s die als eerst verdwijnen”, vertelt Albert Wagelmans, universiteitsraadslid en hoogleraar Management Science.

Het fruit schrappen – een besparing van 20 tot 25 duizend euro – is onderdeel van een groter bezuinigingspakket bij de economen, zegt Mario van Boven, director of operations bij die faculteit. “Onze grootste kostenpost is personeel. We hebben nu een vacaturestop en een commissie die kritisch kijkt welke plek wel en welke niet wordt ingevuld. Op materiële kosten besparen we sinds dit jaar structrureel 300.000 euro. Dat zijn drie voltijdsbanen. We kijken ook kritisch naar extern georganiseerde evenementen, of we nog wel lunch en koffie moeten regelen bij heidagen. We besparen zonder het primaire proces van onderzoek en onderwijs te raken.”

Sjerp zonder cum laude

Eerst kregen cum laude afgestudeerden bij de Erasmus School of History, Culture and Communication (ESHCC) een sjerp met de tekst ‘cum laude’. “Een dure uitgave, en alles wordt momenteel duurder, dus we besloten we hiermee te stoppen”, deelt Tonny Krijnen, vice-decaan Onderwijs. Elke afdeling en faculteit bekijkt zelf wat waar bespaard kan worden. “Wij willen studenten die buitengewoon presteerden belonen. Ze krijgen de diepblauwe sjerpen nog steeds, alleen zonder opdruk.”

Door roosteraanpassingen wordt er bij Erasmus Sport ook bezuinigd, vertelt directeur Jon de Ruijter. “De vakantieperiode begint bijvoorbeeld half juli, afgelopen zomer hadden we voor het eerst vanaf 1 juni een aangepast rooster. Het is na die datum zo rustig op de campus. Waarom vier halfvolle powerpumplessen draaien als je twee volle kan doen? Het sluiten van het sportcafé in weekend, dat is ook een bezuiniging. De omzet in een gemiddeld weekend was niet kostendekkend. We besparen zo enkele duizenden euro’s.”

Alle beetjes helpen

“We zijn wel degelijk aangekomen op het punt dat we de bezuinigingen uitgebreid bespreken met elkaar”, vertelt Krijnen. “Als de bezuinigingen op het hoger onderwijs doorgaan, wil je voorbereid zijn. Tot die tijd kijken we waar we kunnen besparen. Alle kleine beetjes tellen mee.”

Bij de economische faculteit liggen de scenario’s voor de bezuinigingen al klaar. “In de tussentijd genereren we ook extra inkomsten”, zegt Van Boven. “Meer beurzen, meer verhuur van onze docenten aan het particuliere onderwijs van de universiteit, promotieplekken worden meer gesponsord door het bedrijfsleven. We delen vaak met de faculteit: we verwachten dat wij geen reorganisatie door hoeven. Je merkt dat door de politieke onduidelijkheid deze angst niet geheel verdwijnt.”

Meer dan alleen die bezuinigingen

Bij enkele faculteiten gaat het niet meer om besparen, maar om bezuinigen. Bij de Rotterdam School of Management (RSM) is al een reorganisatie aangekondigd om het bestaande financiële tekort op te vangen. “Het is nooit gemakkelijk om deze beslissingen te nemen, omdat ze een impact hebben op onze mensen”, laat director of operations Myra van Esch’s weten via een RSM-communicatiemedewerker. “We hebben ons best gedaan om het proces met zorg en openheid te benaderen. Tegelijkertijd was het nodig om de toekomst van de RSM veilig te stellen.”

Ook bij deze faculteit is een vacaturestop. “Daarnaast hebben we in 2024, 2025 en 2026 geen incidentele gratificaties uitbetaald en hebben we externe inhuur zoveel mogelijk beperkt: alleen als het niet anders kan”, schrijft Van Esch. “In 2025 bespaarden we 2,7 miljoen euro. En voor 2026 verwachten we een besparing van 2,3 miljoen.”

Bij het Erasmus MC moet bij Onderwijs en Onderzoek (O&O), waar de opleidingen en wetenschap van het ziekenhuis onder vallen, bezuinigd worden. Dit bleek begin oktober in de Gezamenlijke Vergadering, de faculteitsraad van de opleidingen. In 2024 was het begrotingstekort 13 miljoen, wat opgevangen werd door het ziekenhuis. De wens van het bestuur van het Erasmus MC is dat O&O op eigen benen kan staan en in de toekomst investeringen kan doen in bijvoorbeeld nieuwbouw en ruimtes, zodat de TU Delft hier meer onderwijs kan geven. Afdelingen krijgen daarom hulp bij het besparen, en bij verschillende afdelingen is een vacaturestop. In 2025 is het verwachte tekort 5 miljoen euro, volgend jaar moet het nul zijn en in 2027 moet 9 miljoen over blijven.

Niet alles is een bezuiniging

Niet alle veranderingen zijn bezuinigingen, wordt van verschillende kanten benadrukt. In het oude onderwijscentrum van het Erasmus MC is een koffieautomaat met gratis dranken voor studenten en medewerkers. In het vorig jaar geopende onderwijsdeel staat niet zo’n automaat. In tegenstelling tot wat sommige studenten geloven, is dit geen bezuiniging, laat een woordvoerder van het Erasmus MC weten. Het uitblijven ervan heeft ‘met de logistiek rond de bouw’ te maken.

Nog een voorbeeld van een maatregel die door medewerkers als bezuiniging wordt opgevat: de griepprik. Het bestuur van de universiteit overweegt die af te schaffen. “De griepprik is ooit ingevoerd als service voor medewerkers omdat we destijds vooral op campus werkten”, vertelt een woordvoerder. “Nu hybride werken de norm is, is dat minder een noodzaak. Vandaar dat de hr-afdeling dit moment gebruikt om te kijken: past dit nog bij hoe we nu werken, en wat levert het eigenlijk op? Belangrijk om te benadrukken: het gaat dus niet om een bezuiniging en voorlopig verandert er niets. Pas na de evaluatie en in overleg met de medezeggenschap wordt besloten of we ermee doorgaan of niet.”

Zwaar gemoed

Voor een grote reorganisatie of voor zijn eigen baan vreest Wagelmans niet, maar er zit hem wel iets dwars: “Weet je waar ik echt bang voor ben? Mensen worden moedeloos van onzekerheid en hebben perspectief nodig. Als het moeilijk is, dan gaan mensen minder naar kantoor. Terwijl het juist dan belangrijk is om er voor elkaar te zijn. Voor beginnende docenten of promovendi moeten wij er als gevestigde medewerkers zijn. Bij internationale collega’s nog meer, zij hebben hier vaak nog geen sociaal vangnet. Wees hun steunpilaar, spreek ze aan, laat jezelf zien op de afdeling.”