De EUR heeft de dialoog over Israël vakkundig de nek omgedraaid

Een tijdje geleden had de EUR een eigen tentenkamp voor Palestina. Dat had effect. De EUR bevroor de samenwerking met drie Israëlische universiteiten omdat het risico te groot zou zijn om betrokken te raken bij mensenrechtenschendingen. Uitwisselingsprogramma’s zijn bevroren en nieuwe onderzoekssamenwerkingen, daar beginnen we voorlopig niet aan.

In het besluit lezen we iets interessants: het College van Bestuur (CvB) maakt zich zorgen over ‘signalen dat sommige leden van de EUR-gemeenschap zich niet langer vrij voelen om zich uit te spreken, of dat zij zich onveilig voelen vanwege hun afkomst, overtuiging of betrokkenheid bij maatschappelijke bewegingen’. Het CvB roept iedereen op bij te dragen aan een respectvolle dialoog, juist nu de meningsverschillen zo groot zijn.

Ik dacht altijd dat de universitaire bestuurstraditie zoveel mogelijk ruimte geeft aan onderwijs en onderzoek. Het CvB zorgt voor structuren: de verdeling van geld over faculteiten, de instandhouding van goede voorzieningen, mooie PR-campagnes en al dat soort zaken. Inhoudelijke beslissingen over onderwijs en onderzoek? Die nemen medewerkers zelf. Zij zijn immers ter zake kundig op hun eigen terrein, het CvB niet.

Waarom wordt nu afgeweken van deze traditie? Er is een kritisch advies van een speciale commissie die naar de samenwerkingen met Israëlische universiteiten heeft gekeken. Medewerkers die overwegen samen te werken kunnen dat document lezen en zelf hun conclusies trekken. Mochten ze zich niet in deze materie willen verdiepen, zullen hun collega’s ze hier ongetwijfeld op aanspreken. Waarom zouden medewerkers niet zelf een oordeel kunnen vellen? Waarom weet het CvB het beter?

Ik weet het antwoord: de druk is simpelweg immens. In NRC las ik dat alle Israëlische universiteiten bestuurlijk medeplichtig zijn aan de situatie in Gaza en dat dat geldt voor alle disciplines: “Er zijn geen uitzonderingen”, doceert een antropoloog van de UvA. Een tijdje terug was onderzoeker Maya Wind in Rotterdam. In NRC vertelt ze over haar boek waarin staat dat Israëlische universiteiten verstrengeld zijn met het staatsapparaat en de defensie-industrie, en daarmee bijdragen aan de onderdrukking van de Palestijnen en de oorlog in Gaza.

Het zou logisch zijn als universiteiten studenten leren dit soort algemeenheden te wantrouwen, zelf na te denken en te mogen twijfelen. Zo komt bij mij vrijwel meteen de vraag op of mijn eigen discipline – communicatiewetenschap – even schuldig is aan Gaza als de studie naar geavanceerde defensiesystemen en of we daar dus onderscheid in kunnen of moeten maken. Ik denk eigenlijk dat we het antwoord allemaal wel kunnen raden, maar iets zegt me dat ik hier beter niet over kan beginnen.

De wetenschap draait om twijfel, nuance en dialoog. Of nou ja, meestal, want bij Israël vertellen bestuurders voortaan hoe de vork in de steel zit. Zo is dialoog onnodig en eigenlijk ook ongewenst, want gesprekken maken per definitie ruimte voor meer meningen dan alleen die van het CvB. Er ontstaat wellicht zelfs twijfel of de van bovenaf opgelegde mening wel de juiste is.

Zo heeft het CvB de dialoog over Israël eigenlijk gewoon de nek omgedraaid. Dat niet iedereen zich dan meer vrij durft uit te spreken, is een open deur.