Niet protesten zijn het probleem, maar de relaties met Shell

Het pensioenfonds ABP verbrak vorig jaar de banden met de fossiele industrie. Vooral met Shell, waarvan dit fonds voor de universiteiten meer dan 430 miljoen euro aandelen had. De relaties met Shell waren ook een belangrijk onderwerp van de bezettingsactie van OccupyEUR, een groep studenten en medewerkers die op 28 november het Sandersgebouw bezetten.

Een gemoedelijke en ook gezellige actie eindigde met een optreden van de politie. Niet zozeer deze protesten zouden onderwerp moeten zijn van discussie, maar vooral de relaties van de EUR met invloedrijke bedrijven zoals Shell. Een discussie die niet nieuw is, en waarin zelfs ons eigen pensioenfonds al een keuze heeft gemaakt.

Shell was voor veel mensen een trots van ons land. Voor anderen was het juist een symbool bij uitstek van de verwevenheid tussen politiek en commercie. ‘De Shell’ had een machtige lobby in Den Haag en onze ministers van Financiën (Sigrid Kaag) en Buitenlandse Zaken (Wopke Hoekstra) hebben er carrière gemaakt. Nederlandse ambassades in het buitenland hebben jarenlang heimelijk opgetreden als lobbyisten voor het bedrijf. In eigen land had de multinational veel invloed op de politiek. Onder meer in het beleid rondom de gaswinning in Groningen, maar ook in de belastingregimes voor multinationals. Zaken die we vooral de politici kwalijk moeten nemen, die Shell immers deze ruimte boden.

De relaties tussen Shell en de EUR zijn vaker onderwerp geweest van discussie, zeker onder studenten. Het was ook een oud-student die in 2017 onderzoek deed naar de banden tussen het bedrijf en de universiteit en tot welke integriteitsproblemen dit zou kunnen leiden, in het onderwijs en in het onderzoek. Dat die problemen ook werkelijk konden ontstaan bleek in 2018, in het debat over de dividendbelasting. Toen werd duidelijk dat de lobby van werkgeversorganisatie VNO-NCW was gebaseerd op onderzoek dat was gedaan op de Erasmus. Dat was mede betaald door Shell, een multinational die zelf grote belangen had in deze lobby. Die kwestie is niet goed geweest voor het vertrouwen in de wetenschap.

Shell en EUR

• ‘Shell kan opzet RSM-curriculum beïnvloeden’
• Omstreden RSM-onderzoek stond aan de basis van afschaffen dividendbelasting

De belangrijkste vraag van OccupyEUR, en aanleiding voor de bezettingsactie, was die naar de banden van de universiteit met de fossiele industrie, zoals met Shell. Dit lijkt mij een goede gelegenheid om die banden nog eens kritisch te bekijken. Welke relaties er nog zijn en waarom die ooit zijn aangegaan? Welke afspraken daarbij zijn gemaakt en welke problemen we kunnen verwachten? De geest van de tijd verandert, en wat ooit gewoon werd gevonden wordt nu anders bekeken. Heel revolutionair is het niet wat deze studenten en medewerkers vragen, het sluit aan bij een discussie die ons pensioenfonds ABP al eerder heeft gevoerd. Vragen die we vandaag de dag in alle openheid moeten kunnen bespreken.