Hoe examencommissies omgaan met AI: voor studenten kunnen de gevolgen verstrekkend zijn

De ene student stopte vlak voordat hij afstudeerde met zijn studie, de andere mocht niet deelnemen aan zijn volgende tentamen. Voor studenten die worden verdacht van ongeoorloofd AI-gebruik kunnen de gevolgen verstrekkend zijn. Het vaststellen van fraude blijft wel een uitdaging voor de examencommissies.

“Toen ik bericht kreeg dat ik van AI-fraude werd verdacht, besloot ik dat ik het beste kon stoppen met het schrijven van mijn scriptie”, zegt Krasimir , student Supply Chain Management aan de Rotterdam School of Management (RSM). Hij is een van de studenten aan de Erasmus Universiteit die verdacht werden van ongeoorloofd gebruik van generatieve AI.

De verleiding voor studenten om hun studiewerk sneller en makkelijker af te ronden leidt tot zo’n grote toename van fraudezaken, dat het hoofd van de examencommissie van de Erasmus School of Philosophy daar het afgelopen jaar een dagtaak aan had, zegt Sonia de Jager, beleidsadviseur AI aan de Erasmus School of Philosophy (ESPhil).

Afhaken

Krasimir ontkent niet dat hij AI heeft gebruikt. Hij geeft toe dat hij twee AI-tools inzette voor zijn scriptie: SciSpace om wetenschappelijke artikelen over zijn onderwerp te vinden en ChatGPT om zijn teksten te redigeren, ideeën aan te dragen en begrippen uit te leggen.

“Ik had volledige controle over het proces. Ik had alle wetenschappelijke artikelen die ik had geciteerd gelezen en geanalyseerd”, zegt hij.

De richtlijnen van de EUR voor AI-gebruik benadrukken het basisprincipe dat elke studentopdracht die door een AI-tool is gegenereerd, als fraude wordt beschouwd. De gevolgen daarvan kunnen echter verschillen per opleiding. Opleidingen bepalen hun beleid zelf.

Volgens de AI-richtlijn van de RSM mogen studenten ‘generatieve AI gebruiken als dat hun leerproces en werk ondersteunt, tenzij dit het vermogen beperkt om kennis, inzichten of competenties te beoordelen zoals beschreven in een opdracht of in de leerdoelen van een vak’. Elk ongeoorloofd gebruik van generatieve AI wordt beschouwd als ‘een schending van de academische integriteit, met andere woorden: plagiaat en fraude’. Als dit wordt ontdekt of vermoed, moet de examinator de examencommissie zo snel mogelijk informeren.

Altijd een menselijke controle

“Docenten kunnen AI-fraude vermoeden doordat ze tegenstrijdigheden in de tekst ontdekken”, legt Liza Kozlowska uit, beleidsadviseur AI en onderwijs bij Academische Zaken. “Het eerste deel van de tekst kan bijvoorbeeld heel uitvoerig zijn en in perfect Brits-Engels geschreven, terwijl het tweede deel meer grammaticale en stilistische fouten bevat. Of de bronnen verwijzen naar bronnen die niet bestaan of niet te verifiëren zijn. Docenten kunnen AI-detectors, zoals Pangram, gebruiken als ondersteunend bewijs. Er vindt echter altijd een grondige menselijke controle plaats.”

Als het vermoeden blijft bestaan, nodigt de examencommissie de student uit voor een hoorzitting om uitleg te geven. Bij lichte overtredingen kan de zaak soms zonder hoorzitting worden afgehandeld.

Krasimir ging niet naar de hoorzitting. Op dat moment was hij al in een ander land en werkte hij in een vakgebied dat niet aansloot bij zijn master.

“Ik begrijp dat ik daardoor een beetje schuldig lijk, maar daarom vond ik het de extra kosten en tijd niet waard, alleen maar om de kans te krijgen dat ik mijn scriptie mocht inleveren en mijn diploma kon halen”, zegt hij. Door zijn vertrek vond de hoorzitting helemaal niet plaats.

Sancties

Over het algemeen worden de sancties voor studenten bepaald op basis van de documenten en de hoorzitting. In de regels en richtlijnen voor MSc-studenten van RSM staan mogelijke gevolgen. Daarbij gaat het om een berisping, het ongeldig verklaren van het betreffende tentamen, uitsluiting van een of meer tentamens, uitsluiting van een of meer tentamenperiodes of een combinatie van deze maatregelen, uitsluiting voor maximaal één jaar of beëindiging van de inschrijving.

Bij Vasil , student van de opleiding People, Organisations & Change aan RSM, is een combinatie van deze sancties opgelegd. Zijn werk werd gemarkeerd vanwege bronnen die de AI-tool had verzonnen.

“De tool heeft het meeste werk gedaan”, geeft hij toe. “Ik weet dat het geen goede beslissing was, maar als je de mogelijkheid hebt om je werk sneller af te krijgen, doe je dat.”

Tijdens de hoorzitting met de examencommissie vertelde het hoofd hem wat de gevolgen waren: de opdracht opnieuw maken, een essay schrijven over verantwoord AI-gebruik en een verbod om deel te nemen aan zijn volgende tentamen, waardoor hij direct naar de herkansing moest.

Beoordeling van beschuldigingen

De ernst van een sanctie hangt af van verschillende factoren, zegt Kozlowska.

“Als de opdracht volledig door AI is geschreven, zijn de sancties meestal ernstiger dan wanneer het bijvoorbeeld om één alinea gaat”, zegt ze. “Ook wordt rekening gehouden met de fase van de opleiding waarin de student zit: gaat het om een afstudeerscriptie of om een eerstejaarsstudent die net begint met het werken met bronnen? Bij het bepalen van de sancties houden we rekening met deze factoren.”

Grenzen aan detectie

Er zijn gevallen waarin de bronnenlijst foutloos is en er geen redelijke aanwijzingen voor fraude zijn. Kan misbruik alleen aan de schrijfstijl worden herkend? Sonia de Jager, die ook lid is van de examencommissie van ESPhil, zegt dat de beschikbare tools momenteel niet goed genoeg zijn om AI-fraude op te sporen.

“Dat komt doordat de combinatiemogelijkheden van natuurlijke taal beperkt zijn, zoals we die op dit moment in de geschiedenis gewend zijn te zien. Daardoor kunnen AI-checkers onterechte meldingen of juist valse negatieven geven”, legt De Jager uit.

Toch moet de examencommissie de resultaten van studenten op de een of andere manier beoordelen. “Wat we tegen een student kunnen zeggen, is: dit leest als tekst van een AI-chatbot. Je tekst mist ethos, pathos en logos”, legt Robin van den Akker, vice-decaan Onderwijs bij ESPhil, uit.

“Wat wij als docenten moeten doen, is studenten goed genoeg voorbereiden zodat ze complexe begrippen begrijpen en met elkaar in verband kunnen brengen. We moeten hun het schrijfproces bijbrengen, zodat ze niet eens de behoefte voelen om een AI-chatbot te gebruiken.”

De Jager benadrukt dat dat precies is waar ze zich op willen richten. “We willen filosofie onderwijzen. Het is ons niet te doen om iemand op valsspelen te betrappen.”

Vaak niet genoeg

Toch is zelfs een sterk vermoeden vaak niet voldoende als er geen bewijs is of geen bekentenis.

“Zelfs als de student het vermoeden niet erkent, kan de examencommissie nog steeds concluderen dat het aangeleverde bewijs voldoende is om vast te stellen dat er fraude heeft plaatsgevonden. In de praktijk is het bewijs echter vaak niet overtuigend genoeg om de examencommissie met volledige zekerheid een overtreding te laten vaststellen. Ik verwacht en hoop dat meer zaken op korte termijn helpen om duidelijkere juridische precedenten te creëren”, legt Liza Kozlowska uit.