College van Bestuur zet regelmatig AI in voor speeches en LinkedIn-posts

Toespraken en sociale-mediaposts van collegevoorzitter Annelien Bredenoord en rector magnificus Jantine Schuit zijn het afgelopen jaar in ongeveer de helft van de gevallen  met behulp van generatieve AI geschreven of herschreven. Dat blijkt uit onderzoek van EM. Schuit bevestigt dat communicatiemedewerkers voor hun teksten AI gebruiken en beschouwt het als een ‘bruikbaar hulpmiddel’.

EM bekeek voor dit onderzoek vijf speeches en 87 LinkedIn-posts van de drie leden van het College van Bestuur met Pangram, dezelfde detector waarmee de Volkskrant het AI-gebruik van premier Rob Jetten ontdekte. Die tool is goed in het detecteren van door AI gegenereerde of herschreven tekst, het onderscheid daartussen is moeilijker te maken.

De hoeveelheid gedetecteerde AI bij Bredenoord en Schuit nam de afgelopen maanden toe. Van de vijf onderzochte speeches detecteerde Pangram bij drie meer dan 50 procent AI. Eén speech was AI-vrij en in één speech zou 6 procent AI zitten. De helft van de LinkedIn-berichten van de collegevoorzitter en de rector van het afgelopen jaar bevatten volgens Pangram met AI gegenereerde tekst.

Liminale tijden

Het is maandag 31 augustus, de Opening van het Academisch Jaar. Collegevoorzitter Annelien Bredenoord spreekt op het podium van de Aula over ‘liminale tijden’. “The old is gone, the new not yet shaped. That brings uncertainty, but it also creates room. Room for new narratives, a new order. Room for new ways of living together. Room that calls for creativity and moral courage, and for people and institutions willing to make a difference in it.”

De drieslag (met drie keer Room)is volgens AI-detectorsoftware Pangram volledig gegenereerd door AI. Pangram markeerde zo’n 60 procent van de gehele speech als AI. Het blijft niet bij deze speech.

Bestuurders leveren informatie

Woordvoerder Annika Heerekop bevestigt per e-mail dat medewerkers van Marketing & Communicatie bij het voorbereiden van speeches en socialemediaposts voor het College van Bestuur sinds enige tijd gebruikmaken van AI, maar spreekt tegen dat teksten in hun geheel worden gegenereerd. Die worden altijd ‘op basis van input van de bestuurders’ opgesteld, zegt Heerekop.

Verboden is het gebruik van AI door woordvoerders of bestuurders volgens de AI-huisregels niet. De geloofwaardigheid van bestuursleden kan er wel door worden aangetast, vindt reputatiestrateeg Paul Stamsnijder. Andere experts pleiten voor het belang van meer transparantie. Nu wordt bij de speeches en posts niet vermeld dat er AI is gebruikt. “Als je aangeeft dat je AI gebruikt en je plagieert niet per ongeluk, dan heb ik er persoonlijk geen probleem mee”, zegt UvA-hoogleraar Computationele geesteswetenschappen Rens Bod.

Pangram: 100 procent AI

Ook bij een toespraak die Bredenoord in april hield bij een werkbezoek van de Estse president, kreeg ze hulp van AI. Volgens Pangram is de tekst voor de speech zelfs voor 100 procent met AI gegenereerd. Kanttekening: het gaat hier om de schriftelijke versie van de speech van de collegevoorzitter, niet per se om de daadwerkelijk uitgesproken woorden. EM was niet aanwezig bij het uitspreken van deze speech.

Bij de start van de dialogen over academische vrijheid in januari 2026 houdt rector magnificus Jantine Schuit een speech. Pangram meet 100 procent AI op basis van de schriftelijke versie. Hierbij was EM wel aanwezig; de uitgesproken versie kwam grotendeels met de schriftelijke overeen.

Helft LinkedIn-posts bevat AI-tekst

Verder onderzocht EM alle LinkedIn-posts van minstens vijftig woorden van het afgelopen jaar (Pangram kan pas checken op AI bij meer dan vijftig woorden), in totaal 87 stuks. 

Bij Bredenoord trof EM 21 posts aan die geheel of gedeeltelijk AI-teksten bevatten, oftewel 47 procent van haar onderzochte posts. Die 21 posts bestonden gemiddeld voor 65 procent uit AI-tekst. Bij Jantine Schuit ging het eveneens om 21 posts, wat bij haar neerkomt op 55 procent. Bij haar 21 posts die mogelijk AI bevatten, heeft Pangram gemiddeld 93 procent van de tekst als AI gemarkeerd. Bij vice-voorzitter Ellen van Schoten werd in één van haar vier LinkedIn-posts AI aangetroffen, maar dat betrof geen werkgerelateerd bericht.

Pangram maakt onderscheid tussen AI-gegenereerde en AI-geassisteerde tekst. Slechts in het geval van één LinkedIn-post (van Schuit) constateerde AI-assistentie, in alle andere posts en speeches ging het volgens de tool om AI-generatie.

‘Gepolijste gebakken lucht’

Feitelijke onjuistheden met grote gevolgen heeft EM niet kunnen vinden in de speeches en LinkedIn-posts met AI-tekst. Een gevolg van het AI-gebruik is wel dat de speeches meerdere passages bevatten die Suzan Verberne, hoogleraar Natural Language Processing aan het Leiden Institute of Advanced Computer Science, omschrijft als ‘gepolijste gebakken lucht’.

Een voorbeeld dat Verberne noemt zijn schijntegenstellingen, zoals: ‘[it] isn’t just important for us as scientists; it’s also vital for a healthy democracy’ in een speech van Schuit. Of ‘It is not just a necessity; it is our purpose’ in de speech van Bredenoord bij de bijeenkomst met de Estse president. In de toespraak komt de constructie maar liefst acht keer voor.

Drieslag

Een andere passage die typische kenmerken van AI-teksten vertoont is de volgende uit de speech van Bredenoord tijdens de Opening Academisch Jaar 2026. Eerst de klassieke schijntegenstelling, daarna de drieslag: “Not because resilience is easy, but because it arises in everyday places. In groups, in communities, in institutions that learn to deal with uncertainty.” 

De speechtekst van Schuit bij de start van dialogen over academische vrijheid wordt op papier afgesloten met de tekst ‘Warm regards, [Your name]’, eerder een afsluiting van een brief dan een afsluiting van een toespraak (uiteraard sprak Schuit dit deel niet uit). Verder ziet Verberne in de speech van Schuit ‘andere mogelijke signalen van AI, zoals de lange gedachtestreepjes zonder spatie’, iets wat uiteraard in de uitgesproken versie niet opvalt.

Bestuur op de hoogte

Woordvoerder Annika Heerekop legt per e-mail uit dat de afdeling Marketing & Communicatie weliswaar AI gebruikt bij het schrijven van de speeches, maar dat ze niet blind gegenereerd worden. “Belangrijk is te benadrukken dat standpunten, boodschappen en onderwerpen altijd de keuzes van de bestuurder zijn. Over elke speech of LinkedIn-post is eerst een inhoudelijke afstemming. De bestuurder geeft aan een bepaald thema te willen agenderen, de standpunten en boodschappen worden besproken en mogelijk aangevuld met inhoud uit eerdere speeches, notities, gesprekken, rapporten en dergelijke.”

AI is hierin een hulpmiddel dat de schrijvers kunnen inzetten bij de tekstverwerking of voor conceptformuleringen, schrijft Heerekop. “Denk aan het samenvatten, samenvoegen, structureren, inkorten, vertalen of het omzetten van spraak naar tekst, bestaande tekst naar een ander redactieformat of het toevoegen van een persoonlijke tone of voice.” Vaak gaan er nog een paar versies van de tekst heen en weer tussen de afdeling en de bestuurder.

Rector magnificus Jantine Schuit bevestigt via Heerekop op de hoogte te zijn van het gebruik van AI door de medewerkers. “Met onze volle werkagenda’s kunnen wij onmogelijk alle speeches zelf schrijven, dus we zijn blij met de ondersteuning van het persteam. Zij helpen met de opbouw en de verdere uitwerking. Dat het team AI inzet als hulpmiddel voor dit soort teksten werkt goed, want het bespaart veel tijd.” Ze benadrukt ook dat ze alle stukken zelf nog leest en waar nodig aanpast. “Dat kan nog veranderen tot het moment dat ik bij wijze van spreken het podium oploop.”

Risico op plagiaat

Is het eigenlijk erg dat bestuurders AI gebruiken? Voor UvA-hoogleraar Rens Bod hangt dat sterk af van hoe de tekst tot stand komt. “Er is een belangrijk verschil tussen het genereren van een speech op basis van een paar korte prompts en het laten herschrijven van zelfgeschreven tekst. Bij het volledig laten schrijven kan er zomaar plagiaat optreden. Er zijn gevallen bekend dat in zulke teksten volledige zinnen uit bestaande teksten werden overgenomen. Dus daar moet je dan heel goed op letten.” Bod raadt aan om een AI-tekst altijd door plagiaatdetector Turnitin te halen voordat je hem publiceert of uitspreekt.

AI kan ook citaten verzinnen in plaats van plagiëren, waarschuwt Bod, zoals gebeurde bij een speech van de Gentse rector Petra De Sutter. Daarbij was sprake van door AI gehallucineerde citaten die zij aan Albert Einstein toeschreef. Het belangrijkste vindt Bod dat bestuurders in elk geval transparant zijn over het gebruik van AI.

Groter afbraakrisico

Bestuurders lieten altijd al hun speeches schrijven door anderen, dus er is met de komst van AI misschien wel niets nieuws onder de zon. Reputatiestrateeg Paul Stamsnijder vindt van wel. “Een communicatiemedewerker heeft inzicht in de mening van een bestuurder, kent de vorm van humor en kan empathie in de speech stoppen. Dat is niet zo makkelijk te vervangen door AI. Ook kun je verwachten dat medewerkers hun feiten kennen én controleren.”

Volgens Stamsnijder geldt voor onderwijsbestuurders een groter afbraakrisico dan voor bestuurders in andere sectoren. “In het onderwijs leer je studenten kritisch nadenken en leid je ze op tot verstandige, autonome wereldburgers met een eigen visie.  Authenticiteit en geloofwaardigheid ten opzichte van studenten zijn heel belangrijk. Die zijn natuurlijk uitermate kritisch op een docent die bijvoorbeeld tentamenantwoorden nog even met AI checkt. Het is helemaal geen gek idee om daarvoor AI te gebruiken, maar voor studenten kan dat heel ongemakkelijk zijn, aangezien dat voor hen vaak verboden is.” Op de Erasmus Universiteit is het gebruik ervan overigens lang niet overal verboden voor studenten, blijkt ook uit de AI-richtlijnen.