Porno in het Paviljoen: vanilleseks is favoriet onder kijkers

Ook dit jaar trekt de jaarlijkse lezing Let’s talk about porn een volle zaal. Maar voor het eerst moeten bezoekers bij de ingang hun identiteitskaart laten zien. Ook zijn er tijdens het programma twee beveiligers in de ruimte aanwezig.

“Zijn jullie er klaar voor om samen porno te kijken en te bespreken?”, vraagt presentator David Boeren woensdagavond aan het publiek. “Jaaa!”, klinkt het luid vanuit de volle zaal.

Het podium is omgetoverd in een huiskamer. Op het scherm staat een foto van een banaan met twee nectarines ernaast. Er staat een lange bank tussen planten en twee blauwe fauteuils. Naast de bank zijn posters van pornofilms, met titels als Fantastic orgy en Talk dirty to me. Op de laatste poster is een actrice verkleed als Marilyn Monroe.

Enthousiast publiek

Bezoeker Laura zit midden in de zaal en moet lachen als ze de titels op de posters leest. “Echt zo typisch.” Ze is niet verbonden aan de universiteit en zag een aankondiging van het evenement online. “Ik had een filmpje over het onderzoek op het muziekfestival Lowlands gezien op de sociale media. Volgens mij bestudeerden de onderzoekers toen het gedrag van mensen tijdens het pornokijken. Dus het lijkt me interessant om er meer over te horen”, vertelt de 24-jarige.

Ook psychologiestudenten Maja, Maria en Zuzana zijn benieuwd naar de lezing en het gesprek. “Ik las dat de lezing ook over de mannelijke en vrouwelijke kijk op de porno zal gaan. Daar ben ik vooral nieuwsgierig naar”, zegt Maria. Maja is geïnteresseerd in de psychologische kant van het onderwerp. “Ik ben benieuwd of het ter sprake komt.”

250.000 films op Pornhub

Als eerste vertelt onderzoeker Samira van Bohemen over de resultaten van haar onderzoek naar stereotypen in pornografie. Samen met haar team bestudeerde ze onder meer 250.000 titels van pornofilms op Pornhub en voerde ze experimenten uit op het bekende muziekfestival Lowlands.

“Er was altijd het idee dat vrouwen in de pornografie vooral passief zouden zijn, dus passieve ontvangers van seksuele handelingen”, vertelt Van Bohemen. Dat blijkt volgens haar onderzoek niet altijd het geval. “We zien dat in de titels vrouwen vaak een actieve rol spelen in de seksuele handelingen. Dat zien we ook terug in thumbnails, waar bijna altijd vrouwen op staan.”

Ook onderzocht het team waar mensen op focussen tijdens het porno kijken. “Wat je ziet, is dat zowel mannelijke als vrouwelijke kijkers in alle gevallen meer naar gezichten kijken dan naar genitaliën. En vooral naar het gezicht van vrouwen. De gezichten van mannen vinden ze minder boeiend.” Dat is volgens Van Bohemen interessant, omdat de objectificatietheorie ervan uitgaat dat mensen vooral naar lichamen en genitaliën kijken.

Vanille is populair

De onderzoekers verdeelden de pornografie in drie categorieën: stereotyperend, vanille en anti-stereotyperend. In stereotyperende porno is de man dominant en de vrouw onderdanig. Bij vanilla is sprake van een gelijkwaardige seksuele relatie waarin beide personen plezier ervaren. Bij anti-stereotyperend zijn de traditionele rollen omgedraaid: de vrouw is dominant en de man onderdanig.

“Uit het onderzoek blijkt dat mensen een grote voorkeur hebben voor gelijkwaardigheid in pornografie”, vertelt Van Bohemen. “En ze hebben de grootste afkeur voor pornografie waarin de vrouw dominant is.” Dat laatste is volgens haar ook het seksuele narratief dat het minst dominant is in de Nederlandse cultuur. “Ons onderzoek laat zien dat onze cultuur ook onze onderbewuste voorkeuren voor porno beïnvloedt.”

Na de presentatie volgt een experiment met het publiek. Onderzoeker Michael Giffin laat zien waar de ogen van kijkers naartoe gaan tijdens het bekijken van pornografische beelden. Op het scherm verschijnt een scène met stippen die de kijkrichting van de kijkers aangeven.

Daarna mag het publiek zelf meedoen aan een experiment: op het scherm verschijnen er twee afbeeldingen naast elkaar. De bezoekers moeten via een app aangeven welke afbeelding ze opwindender vinden. “Wow, jullie zijn een goed publiek”, zegt Giffin als hij de antwoorden van de zaal ziet. Het komt volgens hem vrijwel overeen met het resultaat van het onderzoek: gelijkwaardige seks, oftewel vanille, krijgt de meeste voorkeur.

Feministische porno

Regisseur Jennifer Lyon Bell neemt het podium over. Ze maakt feministische en queer porno vanuit een vrouwelijk perspectief. Het verschil tussen haar werk en traditionele porno vanuit een mannelijke blik zit volgens haar niet alleen in de seksuele handelingen, maar vooral in de manier waarop de film de kijker bij de personages betrekt.

Bell legt uit dat daarbij twee psychologische processen een rol spelen: sympathie en empathie. Bij sympathie heeft de kijker gevoelens voor een personage. Bij empathie ervaart de kijker gevoelens vanuit het perspectief van dat personage. “Als maker wakker je in je film eerst de sympathie van de kijkers aan, en daarna de empathie”, legt ze uit. “Daardoor wordt de seks zowel spannend als interessant, omdat de kijkers een emotionele band hebben opgebouwd met de personages.”

Beveiliging

Voor het derde jaar op rij organiseerde Studium Generale in samenwerking met de Spice Hub dit programma. De lezing is populair onder studenten, ook dit jaar zijn de kaartjes uitverkocht. Maar voor het eerst zijn de veiligheidsmaatregelen duidelijk te zien: bezoekers moeten hun identiteitskaart laten zien bij de ingang en tijdens het programma staan twee beveiligers in de ruimte.

Studium Generale heeft deze maatregelen genomen uit voorzorg voor mogelijke incidenten. Het onderzoek heeft namelijk ook kritiek gekregen: een aantal studenten vond het niet gepast dat onderzoeksgeld wordt besteed aan onderzoek naar pornografie. Een opiniestuk hierover in het Nederlands Dagblad leidde bovendien tot Kamervragen in december 2024.

Toch vindt Van Bohemen het onderzoek nodig. “Iedere dag kijken honderden miljoenen mensen naar porno”, legt ze uit. “Het is een medium dat veel meer wordt geconsumeerd dan bijvoorbeeld film en reclame. Dit is waar mensen naar kijken. En ons onderzoek laat zien dat allerlei vormen van sociale ongelijkheid worden gereproduceerd in pornografie. Daarom is het belangrijk dat we hier onderzoek naar doen.”

Enige teleurstelling

Na afloop zijn de drie psychologiestudenten enthousiast over het programma. “De psychologie achter de pornofilms vond ik natuurlijk heel interessant, maar ik was ook blij verrast dat er een heel andere wereld is van ethische pornografie. Dus dat is heel erg leuk”, vertelt Zuzana.

De zaal is bijna leeg, maar bedrijfskundestudent Raoul staat nog te wachten op zijn vriendin. Die maakt nog een praatje met de sprekers. “Het programma was serieuzer dan ik dacht”, lacht hij. Hij verwachtte dat er uitgebreide scènes uit pornofilms zouden worden besproken. “Maar het was eigenlijk een gesprek over porno zonder porno. Joh, er was maar een paar seconden iets te zien. Dat stelt echt niets voor.”