De emoties van wetenschap(pers) zijn voelbaar tijdens theatervoorstelling DOPE

Voor de nieuwe theatervoorstelling DOPE tonen wetenschappers samen met een theatergezelschap en een dansgezelschap de impact van drugshandel op het dagelijks leven. Het resultaat is een ‘emotioneel en menselijk’ verhaal dat ook wetenschappers uit hun comfortzone dwingt.

In zeven minuten rapt Robby Roks over zijn onderzoek naar drugscriminaliteit in Rotterdam: hij komt steeds dichter bij zijn onderwerp, tot hij oog in oog komt te staan met een halve kilo cocaïne en zich af moet vragen of hij te ver is gegaan. De realiteit van wetenschappelijk onderzoek is niet altijd te vatten in een presentatie of college. Universitair onderzoek gaat verder dan de campus: het kruipt in de harten van de wetenschappers, raakt de ervaringsdeskundigen en krijgt leven in het theater.

Impact van drugshandel

Deze week gaat voorstelling DOPE in première in Theater Zuidplein. Een samenwerking van theatergezelschap Wat We Doen, dansgezelschap Lloydscompany en onderzoeksproject FORT-PORT. Twee acteurs en twee dansers vertolken de impact van drugshandel op hun dagelijks leven als uithaler, ouder, douanier en gebruiker. In de foyer, voorafgaand aan elke voorstelling, zullen onderzoekers hun ervaringen uit het veld vertellen. In korte zelfgemaakte solo-optredens, zogenoemde container stories, in uiteenlopende vormen: van bordspel tot animatiefilm of parabel op rijm.

FORT-PORT, een afkorting van Focusing On the Right Things in the Port Of Rotterdam, doet onderzoek naar de impact en bestrijding van cocaïnehandel en mensensmokkel.  Het is een samenwerking van de EUR, Technische Universiteit Delft en Universiteit Utrecht met verschillende wetenschappers uit de criminologie, wiskunde, computerwetenschap en geschiedenis. Elf wetenschappers van FORT-PORT zijn betrokken bij de voorstelling DOPE.

Wetenschap op het podium

Wat We Doen is een gezelschap dat elke voorstelling begint met een breed onderzoek. Artistiek leider Floris van Delft vertelt over zijn aanpak: “In een goed maakproces betrap ik mezelf daardoor op mijn eigen blinde vlekken. Ik spreek met mensen die verschillende perspectieven vertegenwoordigen. Dan merk ik dat ik een sterke aanname had die kantelt wanneer ik tegenover iemand zit, tot ik gewoon niet meer zeker weet hoe het echt zit. Dat gevoel probeer ik ook voor het publiek te creëren.”

Robby Roks was als wetenschapper zelf betrokken bij een eerdere voorstelling van Wat We Doen en zag kansen voor een samenwerking tussen FORT-PORT en dit gezelschap. “We waren bezig met een grote aanvraag voor een beurs en als onderdeel daarvan moet je ook nadenken over impact: hoe vertaal je wetenschappelijke inzichten in vormen die voor een breder publiek toegankelijk zijn en voor een maatschappelijke discussie kunnen zorgen?”

Floris van Delft maakte die vertaalslag.  “Het meeste onderzoek zit verstopt in de voorstelling” vertelt hij. “Je ziet het vooral terug in de complexiteit van het probleem. Het is een emotioneel en menselijk verhaal dat je meeneemt in de breedte van het thema. De personages hebben moeite om de juiste weg te vinden. Je kan natuurlijk makkelijk zeggen: ‘Ga niet iets uit die container halen,’ maar als er thuis geen geld is, wordt de situatie een stuk ingewikkelder.” Anders dan een college vol feitjes, leverde de samenwerking een script op waarin de realiteit voelbaar wordt. Hiphopchoreograaf Lloyd Marengo werkte mee aan de voorstelling. Zijn dans geeft die emotionele complexiteit mede vorm.

Spelen met frustratie

Voorafgaand aan elke voorstelling spelen drie à vier wetenschappers hun container story en is er ruimte voor een gesprek. In korte solo’s delen zij hun professionele ervaringen dilemma’s als wetenschapper.

Criminoloog Karin van Wingerde maakte een monoloog over haar frustratie over de aanpak van criminaliteit. “Er worden allerlei dingen ontwikkeld: steeds een nieuwe projectgroep, een offensief, maatregel, taskforce of interventie. Dat noemen we interventionitis: er gebeurt heel veel, maar het is te gefragmenteerd. Er wordt niet onderzocht wat er al is en wat echt werkt.”

Ze schreef zelf de tekst en werd bij het ontwikkelen van de solo ondersteund door Van Delft. “Het is anders dan hoe ik normaal college geef: ik speel echt. Er zit overdrijving in en ik verbeeld dat ik gefrustreerd ben. Ik beplak mezelf met post-its, alsof er net weer een brainstorm is gedaan.”

De container stories verbinden onderzoek met de ervaringen van de wetenschappers zelf. Robby Roks rapt over de ethische dilemma’s van etnografisch onderzoek. Hoe dichtbij kan je komen zonder jezelf klem te zetten? “Ik werd geconfronteerd met een halve kilo cocaïne. In mijn rapnummer reflecteer ik op de ethische dilemma’s die daarbij komen kijken.” Hij maakte het nummer met de Rotterdamse rapper Winne en producer Beat Smith. “Ik heb dit stiekem altijd al willen doen.”

Kwetsbare impact

Zowel Van Wingerde als Roks moesten uit hun comfortzone. Als wetenschappers hebben ze natuurlijk ervaring met vormen van publiek spreken, maar hun ervaring met podiumkunst zet dat weer op scherp. Van Wingerde: “In mijn solo zit heel veel kwetsbaarheid. Anders dan in een college maakt het duidelijk dat er niet één juist antwoord is. Ik hoop dat studenten daar wat aan hebben en dat het het gesprek rondom drugs zachter maakt.”