Gen Z blijft drinken, maar vindt dat niet meer normaal

Dansen studenten nog? Clubs sluiten, uitgaan wordt steeds duurder en studenten lijken minder te drinken. In een serie verhalen zoekt EM uit hoe het Rotterdamse nachtleven verandert.

Gen Z zou minder drinken dan de generaties hiervoor. Toch blijkt uit de cijfers dat alcoholgebruik onder studenten niet of nauwelijks afneemt. “18- tot 24-jarigen drinken nog steeds het meest. Ze gebruiken eigenlijk alle drugs het meest.”

“Alcohol drinken hoort bij de mensheid. Al zolang we bestaan hebben we samen gedronken”, zegt August (26) terwijl hij met zijn vrienden een biertje drinkt op het terras van de Smitse. “Maar gen Z drinkt veel minder dan alle generaties daarvoor. Dat komt, denk ik, omdat we een puriteinse generatie zijn die denkt dat alcohol niet bij een gezond, goed leven hoort.”

Waarom drinken jongeren steeds minder? En is dat echt zo, of lijkt het alleen maar? Negen op de tien studenten drinken, volgens recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de periode 2022/2024. Een lichte daling ten opzichte van 2015/2017. Maar het aantal zware drinkers daalt niet. 27 procent van de studenten is een zware drinker. Wel groeit de groep die zich houdt aan de richtlijn alcoholgebruik: niet of niet meer dan één glas per dag drinken. Onder de jongeren zijn het studenten aan universiteiten die de meeste alcohol gebruiken en zich het minst aan die richtlijn houden.

Toch heeft August het idee dat zijn leeftijdsgenoten stoppen met drinken, al draagt hij zelf niet bij aan deze trend: “Ik heb meestal twee avonden in de week dat ik echt hard ga en andere momenten dat ik gewoon een biertje drink. Per week drink ik gemiddeld dertig glazen.” Zijn vrienden kunnen het nauwelijks geloven.

Andreea (20) doet het heel anders. Iets verderop op hetzelfde terras neemt ze minislokjes uit haar bijna volle glas. “Ik drink nu een biertje, maar ik heb het alleen maar omdat het bij een borrel hoort. Als ik de hele tijd met mensen praat vind ik het vervelend om lege handen te hebben, maar eigenlijk denk ik niet dat ik hem op zal drinken”, zegt de bedrijfskundestudent.

Alcohol en studentenleven gaan goed samen

Onderzoek aan de Erasmus Universiteit strookt met de nationale cijfers van het CBS. Volgens de laatste Student Wellbeing Monitor, uit 2023, wordt er door meer dan 1 op de 8 studenten nog steeds zwaar gedronken. Uit de grootschalige enquête onder EUR-studenten blijkt ook dat ruim een kwart kampt met problematisch drinkgedrag. En de afgelopen jaren bleven deze cijfers stabiel. Marilisa Boffo, die dit onderzoek mede vormgeeft, licht toe: “Het drinkgedrag is over het algemeen niet wezenlijk veranderd. Dit blijft verreweg het meest voorkomende en ernstige middelengebruik.”

Emese Kroon doet onderzoek naar de sociale processen rondom middelengebruik en verslaving. Zij ziet in data van afgelopen decennia drinkgedrag over de hele bevolking teruglopen, maar studenten blijven relatief het meeste drinken. “18- tot 24-jarigen drinken nog steeds het meest. Ze gebruiken eigenlijk alle drugs het meest. En degenen die regelmatig drinken, drinken nog steeds in grote volumes.”

Dat ligt onder andere aan de jonge leeftijd van studenten. “Alle vormen van middelengebruik beginnen in de adolescentie”, licht Kroon toe. “Mensen van die leeftijd zijn gevoelig voor beloningen en hebben niet altijd door wat de langetermijngevolgen zijn. En bij alcohol werkt dat alleen maar sterker omdat het remmingen wegneemt.”

“Je ziet dat universitaire en hbo-studenten meer drinken. Ik denk dat dat te maken heeft met studentencultuur”, zegt Kroon. “Mensen die uit huis gaan en in studentenhuizen gaan wonen, komen in aanraking met een andere norm rondom alcohol. De kans dat jij als je bij je ouders woont elke avond gaat drinken is natuurlijk een stuk kleiner.”

Normen veranderen

Het CBS berichtte eerder dit jaar dat studenten steeds later uit huisgaan en dat er meer studenten tijdens hun hele studie bij hun ouders blijven wonen. Aanmeldingen voor verenigingen en evenementen als de Eurekaweek nemen ook af. Dit zijn omgevingen waarin de normen rondom alcoholgebruik bepaald worden. Plekken waar studenten leren drinken, bijvoorbeeld studentenhuizen, verenigingen en feesten, worden dus minder druk bezocht.

Maar ook op die plekken worden normen steeds vaker bevraagd. “Er zijn meer gevolgen voor raar drinkgedrag”, vertelt Zofia, die tot eind vorig jaar de studievereniging ERA voorzat. “Ik probeerde in de gaten te houden wat het effect was van stomdronken studenten op de mensen om hen heen en ging het gesprek aan wanneer mensen te ver gingen.”

“Elkaar aanspreken op gedrag is de meest effectieve methode om dat gedrag te veranderen”, legt Kroon uit. Gedrag verandert wanneer mensen met elkaar besluiten om iets niet of juist wel te doen. “Dat heeft meer impact dan wanneer een norm van bovenaf wordt opgelegd. Kijk bijvoorbeeld hoeveel mensen nog steeds op deze campus roken.”

Alcohol is duur

Verschillende factoren kunnen zorgen voor een normverandering rondom het drinken van alcohol. Kroon noemt kosten als een van die factoren: “Maar de prijs is op dit moment niet zo hoog voor de goedkoopste drank dat het een groot verschil maakt.” Hoe kan dat ook als je op toegankelijke plekken als de Smitse nog een biertje kan krijgen voor 1,50 euro? Al ben je voor een alcoholvrije variant net zo weinig kwijt. Zofia vindt dat alcohol in Nederland toegankelijker is dan in het Polen waar zij opgroeide: “Dat de Smitse op de campus zit, moedigt drinken een beetje aan. Bier is daar zó goedkoop! Ik ben zelf in Nederland pas meer gaan drinken.”

Desondanks hebben universiteiten afgesproken medeverantwoordelijk te zijn voor het ontmoedigen van alcoholgebruik onder hun studenten. Vanuit de overheid hebben zij hierin een taak sinds het ondertekenen van het Nationaal Preventieakkoord uit 2018. Hiermee zet de overheid in op een vermindering van, onder andere, problematisch drinkgedrag onder jongeren. Met als streven een afname van 50 procent in 2040. In 2024 bleek de huidige aanpak nog niet voldoende om deze doelstelling te behalen.

Het gezonde leven

Alexander (28), die met August meedrinkt, is de laatste jaren minder gaan drinken om een andere reden: fitness. “Ik ben meer met mijn gezondheid bezig. Sinds ik meer sport, drink ik ook minder”, vertelt hij. “Ik ben meer bezig met mijn toekomst.”

Kroon denkt dat de focus op fysieke gezondheid bij kan dragen aan een vermindering van drinkgedrag onder jongeren. “Je ziet dat gezondheid een hot topic is: op sociale media zie je veel sport en krachttraining voorbijkomen. Alcohol wordt directer dan andere middelen gelinkt aan ongezond voedsel. Mensen denken meteen aan de calorieën die in een drankje zitten bijvoorbeeld.” Tegelijkertijd is het niet mogelijk om een-op-een te bewijzen dat er meer focus op gezondheid is en mensen daardoor stoppen met drinken. “Je kan er geen causale link tussen leggen.”

Het Trimbos-instituut, het nationale kennisinstituut voor middelengebruik en mentale gezondheid, ziet dat de markt van alcoholvrije alternatieven groeit en dat ook studenten de afgelopen jaren meer alcoholvrij drinken. Hoewel dit een gezonder alternatief kan zijn voor alcohol, betekent deze groeiende markt niet per se dat er daadwerkelijk minder alcohol wordt gedronken. Alcoholvrije drank wordt vaak naast alcohol gedronken, niet als vervanging. Ook kan het de drempel naar alcohol kleiner maken voor jonge, nieuwe drinkers.

Complex onderzoek

Toch is het mogelijk dat er daadwerkelijk aantallen jongeren zijn die alcohol steeds vaker laten staan. Onderzoek doen naar alcoholgebruik is ingewikkeld volgens zowel Kroon als Boffo. Talloze factoren als sociale media, cultuurverschillen en trends in het nachtleven beïnvloeden alcoholgebruik. De effecten van de coronapandemie maken onderzoek nog ingewikkelder. Er bestaat geen eenduidig beeld van drinkgedrag onder jongeren dat strookt met alle individuele ervaringen van die jongeren.

Data over drinkgedrag wordt vaak opgehaald in grote groepen, waardoor er alleen maar gemiddelden zijn. Boffo vertelt over de Wellbeing Monitor: “Specifieke subgroepen van studenten die meer drinken kunnen verantwoordelijk zijn voor een toename van het aantal zware drinkers, maar dat betekent niet per se dat er in de gehele studentenpopulatie ook meer wordt gedronken. Het kan dus zijn dat er daadwerkelijk studenten zijn die anders met alcohol omgaan en minder drinken, maar dat we dat niet zien in de cijfers omdat die gebaseerd zijn op gemiddelden.”