Iraanse studenten leven mee met protesten: ‘Alsof mijn familie elke dag opnieuw sterft’

Darya en Navid volgen dag en nacht het nieuws uit Iran, terwijl hun familie daar in onzekerheid leeft. Vanuit Nederland voelen ze zich machteloos, maar zwijgen is geen optie. “Als ik daar was geweest, was ik de straat op gegaan en werd ik waarschijnlijk vermoord.”

Darya Nikpayam en Navid zijn niet in Iran geboren, maar bijna hun hele familie woont daar nog. Ze groeiden op in Nederland en studeren geneeskunde aan de Erasmus Universiteit. Toch voelen ze zich sterk verbonden met het land van hun ouders. “Alle onschuldige doden die daar nu vallen gaan mij ontzettend aan het hart”, zegt Darya. “Het voelt elke dag opnieuw alsof mijn familie sterft.”

Begin januari bereikten de protesten tegen het Iraanse regime een nieuw hoogtepunt. In tientallen steden gingen mensen massaal de straat op. Op die dagen vielen de meeste doden sinds de start van de protesten eind december. Voor Darya waren die dagen nauwelijks te verdragen. “Op Instagram zie je filmpjes voorbijkomen van mensen die zijn vermoord. Jong en oud, op de meest gruwelijke manieren. Ik heb heel veel gehuild.”

Schuldgevoel

Darya vertelt dat ze ook mensen kent die zijn beschoten. Over haar eigen familie weet ze weinig. “Door de slechte internetverbinding hoor je soms dagen niks en weet je niet hoe het met iedereen gaat.” Ze vraagt zich regelmatig af wat ze zou hebben gedaan als ze nu in Iran was geweest. “Als ik daar nu was, was ik degene die de straat op was gegaan. En dan was ik waarschijnlijk vermoord.”

Navid herkent dat gevoel en worstelt soms met schuldgevoel over zijn leven in Nederland. “Wij zijn hier vrij, en daar moeten ze hun leven geven om die vrijheid te krijgen. Als ik bijvoorbeeld een verjaardag heb, heb ik soms het gevoel dat ik niet blij mag zijn.” Naast dat schuldgevoel ervaart hij ook machteloosheid. “Je kunt hier niet veel doen, behalve je op sociale media uitspreken, petities tekenen, en naar demonstraties gaan.”

Iran is sinds 1979 een islamitische republiek, waarin religieuze leiders de macht hebben. Kritiek op het regime wordt streng bestraft. Politieke tegenstanders, journalisten en activisten kunnen worden opgepakt, mishandeld of veroordeeld. De recente protesten ontstonden uit onvrede over economische problemen, sociale ongelijkheid en het gebrek aan vrijheid.

Geen internet

Om de protesten te onderdrukken, schakelde de overheid begin januari het internet en telefoonverkeer volledig uit. “Dat is het moment waarop je weet dat er erge dingen gaan gebeuren”, zegt Darya. “Het regime wil niet dat de wereld ziet wat er gebeurt.” Wekenlang konden ze geen contact leggen met hun familie. Inmiddels lukt dat soms via omwegen. “Maar het is heel kort en verre van ideaal”, zegt Navid. “Er wordt veel afgeluisterd en het is risicovol.”

Door censuur is het lastig om betrouwbaar nieuws uit Iran te krijgen. Binnenlandse media staan onder controle van de overheid. Daarom volgen Darya en Navid vooral buitenlandse nieuwskanalen. “Er zijn drie grote kanalen waar wij onze informatie vandaan halen”, zegt Navid. “De grootste is Iran International.”

Volgens Darya doen Nederlandse media hun best, maar zijn ze afhankelijk van beperkte informatie. “Iran doet er alles aan om propaganda te pushen. Daardoor wordt de echte situatie vaak onderschat.”

Moeite met concentreren

De situatie in Iran eist ook in Nederland zijn tol. Tijdens haar masteronderzoek kon Darya zich nauwelijks concentreren. “Ik kon me soms dagen niet concentreren. Ik moest vaak uit het niets huilen en was heel onproductief.” Ze probeerde het nieuws te vermijden, maar dat lukte zelden. “Vaak kon ik het toch niet laten om te kijken.”

Darya en Navid ervaren veel steun van vrienden en familie. Vooral contact met andere Iraanse studenten helpt. “Zij voelen dezelfde pijn als jij en dan voel je je erg begrepen”, zegt Darya. Maar ook steun van niet-Iraanse studenten is belangrijk. “Juist als die mensen hun steun uitspreken, bijvoorbeeld via Instagram, voel ik me echt gehoord.” Navid voegt toe: “Wat ook helpt, is de pijn omzetten in actie, bijvoorbeeld door naar demonstraties te gaan en je uit te spreken.”

Angst en hoop

Toch gaat dat niet zonder risico. “Je weet dat je in de gaten wordt gehouden,” zegt Navid. “Soms twijfel ik of ik mijn mening wel online moet zetten.” Vaak doet hij het dan toch. “Ik voel de verantwoordelijkheid is om hun stem hier te laten horen.” Darya voelt hetzelfde. “Mijn angst kan niet op tegen wat zij doormaken. Het verdriet en de woede zijn te groot om stil te blijven.”

Niet iedereen steunt hun verzet. Soms ontmoeten ze mensen die het regime verdedigen. “Dat vind ik jammer”, zegt Navid. “Vaak zijn die mensen niet goed geïnformeerd, en zou een gesprek met ons kunnen helpen om de situatie beter te begrijpen.” Darya is duidelijk: “Het is niet ingewikkeld. Mensen worden opgepakt, vermoord en krijgen de doodstraf omdat ze vechten voor vrijheid. Het is niet moeilijk om te kiezen aan welke kant je staat.”

Darya en Navid zien alleen toekomst voor Iran zonder de huidige regering. “Het land is verwoest, de kloof met de regering onhoudbaar. Voor het eerst zijn Iraniërs eensgezind: niemand wil nog een Islamitische Republiek, maar totale verandering”, zegt Navid. Ze geloven dat die verandering dichterbij is dan ooit. “Het regime wijkt niet zomaar, maar ik probeer hoop te houden, want hoop is kostbaar”, voegt Darya toe.