Studenten zonder gemeentelijke registratie. ‘Ik werk zwart in een restaurant’

Sommige studenten kunnen zich niet inschrijven bij de gemeente, omdat ze officieel geen adres hebben in Rotterdam. Voor Nederlanders betekent dat vaak dat ze geen uitwonende beurs krijgen, voor internationale studenten zijn de gevolgen nog groter: ze kunnen geen zorgverzekering en bankrekening openen, niet legaal werken en geen studiefinanciering aanvragen.

Als Ralph deze zomer geen kamer kan vinden, mag hij tijdelijk logeren bij een kennis van zijn ouders in Delft. De Franse student slaapt in de werkkamer van het stel en reist dagelijks naar Rotterdam. Wanneer hij vraagt of hij hun adres mag gebruiken om zich in te schrijven bij de gemeente, weigert het stel. “Want dan moeten ze meer gemeentelijke belastingen betalen”, vertelt Ralph.

Na anderhalve maand verhuist de eerstejaars naar een tijdelijke kamer in Rotterdam. De eigenlijke huurder zit zeven maanden in het buitenland voor werk. Ook bij deze eenpersoonsstudio kan Ralph zich niet inschrijven bij de gemeente, omdat de huurder nog op het adres staat ingeschreven. “Ik heb niet eens een contract. Ik maak elke maand het huurgeld over naar de rekening van de huurder.”

Bekend probleem, onbekende omvang

Ralph is niet de enige student die woont op een adres waar een gemeentelijke inschrijving niet mogelijk is. EM sprak met zes internationale studenten die in dezelfde situatie zitten of zaten. En ook instanties en belangenorganisaties zijn op de hoogte.

“Ik heb geen andere keus”, vertelt de Duitse student Emy. Wanneer ze in april hoort dat ze aangenomen is voor de studie Psychologie, begint de eerstejaars enthousiast aan haar zoektocht naar een kamer. Al snel blijkt hoe moeilijk dat is. Ze reist meerdere keren heen en weer vanuit Duitsland voor bezichtigingen en hospiteeravonden, maar tevergeefs. Uiteindelijk vindt ze vanaf augustus een kamer in Blijdorp: onderhuur van een andere student die op uitwisseling gaat tot februari, waardoor gemeentelijke inschrijving niet mogelijk is.

Uit een rondvraag van EM blijkt dat het probleem bekend is bij de universiteit, de gemeente en belangenorganisaties voor studenten zoals de Landelijke Studenten Vakbond en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO). Toch zijn cijfers niet te vinden. “We hebben het probleem wel eens gehoord, maar helaas houden we dat niet bij”, vertelt voorzitter Sarah Evink van ISO. “Ik vind het heel sneu voor studenten die te maken hebben met dit probleem. Vooral voor internationale studenten is het extra lastig om ermee te dealen, omdat ze hier geen vangnet hebben. Ik kan me voorstellen dat ze niet meer zorgeloos kunnen genieten van hun studententijd in Nederland.”

Ook Rechtswinkel Rotterdam weet niet hoe groot het probleem is. Medewerkers van de rechtswinkel spreken wel af en toe studenten die in deze situatie belanden, vertelt adviseur Nassim Ajdid. “Bijvoorbeeld studenten die in kamers wonen die niet voldoen aan de wettelijke eisen, of in woningen waar meer mensen wonen dan toegestaan.”

Financiële schade

Zowel Nederlandse als internationale studenten lopen financiële steun mis doordat ze zich niet kunnen inschrijven, zegt Ajdid. “Nederlandse studenten blijven dan vaak ingeschreven staan op het adres van hun ouders en daardoor kunnen ze geen uitwonende beurs aanvragen.”

De basisbeurs bedraagt dit jaar 125,99 euro per maand en de uitwonende beurs 314 euro. Wie niet als uitwonend geregistreerd kan worden, loopt dus 188 euro mis. “Dat lijkt misschien niet dramatisch”, zegt Ajdid, “maar over drie studiejaren is dat bijna 7000 euro. Een flink bedrag.”

Voor internationale studenten zijn de gevolgen vaak nog ingrijpender. Zonder inschrijving krijgen zij geen burgerservicenummer (bsn). En zonder dat nummer kunnen ze niet werken, geen bankrekening en zorgverzekering afsluiten of toeslagen aanvragen. “Kort gezegd: zonder bsn besta je administratief niet in Nederland.”

Geen studiefinanciering

Hetzelfde geldt voor Ralph en Emy. Ze hebben geen bsn, dus kunnen ze als EU-studenten geen studiefinanciering aanvragen. “Dat is eigenlijk de grootste tegenvaller”, vertelt Ralph. “Mijn ouders betalen nog een beetje mee, maar ik kan moeilijk rondkomen zonder studiefinanciering.”

Daarom neemt hij een bijbaan. Zwart, want officieel mag dat niet. Via-via krijgt hij een weekendbaantje als afwasser in een restaurant in het centrum. “Mijn loon krijg ik aan het einde van mijn shift contant”, vertelt de student die een internationale bachelor doet aan de EUR. Dit is ook de reden waarom hij niet met zijn achternaam en studie in dit stuk komt. “Ik ben bang dat niet alleen ik hierdoor straks problemen krijg, maar ook het restaurant waar ik werk.”

De net afgestudeerde Katharina uit Slowakije kreeg nog steeds studiefinanciering, hoewel zij ook op een adres woonde waar ze zich niet kon inschrijven. “In mijn eerste jaar woonde ik bij Xior en kon ik me inschrijven bij de gemeente. Toen ik op uitwisseling ging naar Duitsland en mijn kamer opzegde, heb ik me expres niet uitgeschreven”, vertelt ze. Toen ze terugkwam, huurde ze een jaar een kamer in onderhuur zonder inschrijfmogelijkheid. “Dat was prima, want ik had alles al geregeld. Mijn studiefinanciering werd op mijn Nederlandse bankrekening gestort en ik haalde alle post op mijn oude adres op.” Inmiddels heeft ze een ander huis. “Nu heb ik mijn adres netjes gewijzigd bij de gemeente.”

Juridisch strafbaar

Student Emy vindt haar situatie stressvol, vertelt ze. Niet alleen omdat ze uiterlijk over twee maanden een nieuwe woonruimte moet vinden, “Maar ook omdat ik nu eigenlijk illegaal in Rotterdam verblijf.” Dat laatste is de reden waarom ze niet met haar achternaam vermeld wil worden in dit artikel.

Haar bewering klopt wel, zegt een woordvoerder van de gemeente Rotterdam. Elke buitenlander, ook een EU-burger, is verplicht zich in te schrijven in de Basisregistratie Personen van de gemeente zodra hij langer dan vier maanden in Nederland verblijft. Niet of onjuist ingeschreven staan is wettelijk gezien een overtreding en kan leiden tot een boete.

“Juridisch is het strafbaar, maar in de praktijk wordt het zelden bestraft”, zegt adviseur Ajdid van de Rechtswinkel. “Het is ook geen misdrijf, je krijgt er dus geen strafblad van.” In de praktijk worden dit soort situaties meestal gedoogd of blijven ze onzichtbaar voor de gemeente, tenzij er een melding binnenkomt. “Een student die toch naar de gemeente stapt om zich in te schrijven, loopt het risico dat de hoofdhuurder in de problemen komt en dat de student de kamer kwijtraakt”, legt Ajdid uit. “Daarom kiezen veel studenten ervoor om zich niet in te schrijven en de situatie niet te melden, ook al weten ze dat het verplicht is.”

Briefadres als noodoplossing

De woordvoerder van de gemeente wijst op een tijdelijke oplossing: het briefadres. Dat is een officieel postadres waar je overheids- en belastingpost ontvangt. Met een briefadres kan je in principe wel werken, studiefinanciering aanvragen, een zorgverzekering afsluiten en een bankrekening openen. “Maar huurtoeslag aanvragen kan niet, want het is niet de woning waar je daadwerkelijk woont”, zegt de woordvoerder.

Het briefadres helpt volgens de universiteit een deel van de problemen te verlichten, maar lost ze niet volledig op. “Voor aankomende internationale studenten is het hebben van woonruimte een belangrijke voorwaarde om naar Rotterdam te komen. Dat benadrukken we al vroeg in hun oriëntatieproces”, vertelt Karen de Man van het International Office. “We proberen studenten zo goed mogelijk te ondersteunen en hen wegwijs te maken in de stappen die zij kunnen zetten om woonruimte te vinden.”

Ralph wist niet van het briefadres af. “Dat is goed nieuws”, reageert hij. Na een korte stilte zucht hij: “Maar ik moet toch blijven zoeken naar een kamer. Zonder vaste woning blijf ik onrustig. Je kan niet goed aarden als je woningstress hebt.”