Sam van Leeuwen leert inburgerende nieuwkomers Nederlands

“Inburgeren betekent de taal leren”, weet Sam van Leeuwen. Als docent Nederlands van nieuwkomers beperkt hij zich in zijn lessen tot taal. Complexe onderwerpen over het koloniale verleden, oorlog of genocide overdenkt hij via de boeken op zijn nachtkastje.

“Wat weet je van inburgering?”, vraagt Sam van Leeuwen aan het begin van het gesprek. Het zou een vraag voor het televisieprogramma De Slimste Mens kunnen zijn, maar hij bedoelt het retorisch. “Mensen denken dat inburgeren gaat over de Nederlandse cultuur leren, leren dat je je vrouw niet mag slaan, maar dat is maar 1 procent van het geheel. Inburgeren betekent de taal leren.” En dat gebeurt ook op de universiteit.

Als NT2-docent geeft Van Leeuwen lessen Nederlands aan jonge nieuwkomers met de ambitie een opleiding te volgen aan een Nederlandse hogeschool of universiteit. Dat doet hij bij het Language & Training Centre op de campus. Elders in de stad geeft hij taallessen aan mensen die die ambitie niet (meer) hebben, maar wel inburgeren.

Leven in een andere taal

“Alles begint bij taal”, zegt Van Leeuwen over leven in een ander land. Maar het valt nog niet mee om een nieuwe taal te leren in een land als Nederland. De klacht dat mensen op straat snel overgaan op het Engels hoort Van Leeuwen vaak van zijn studenten: “Daarbij is Arabisch voor veel mensen hun moedertaal, waardoor het verleidelijk is om onderling in de voor hen meest comfortabele taal te communiceren.”

Dat laatste herkent Van Leeuwen van toen hij zelf in Colombia woonde. Na een baan bij een consultancybureau vertrok hij ‘uit een soort escapisme’ naar Zuid-Amerika om Engelse les te geven. Hij had zich nog zo voorgenomen om zich te mengen in de Spaanssprekende cultuur, maar toen hij in de sportschool aldaar een Rotterdammer tegenkwam, waren ze meteen beste vrienden. “Je kunt je in de supermarkt snel redden in een andere taal, maar een anderstalige vriendschap onderhouden is ingewikkeld. Humor en complexe gesprekken vragen zo’n hoog taalniveau.”

Nederland als kolonisator

Als NT2-docent ontleedt hij het Nederlands alsof het een vreemde taal is. Zinsvolgordes die voor hem vanzelfsprekend zijn, heeft hij tijdens zijn opleiding tot docent opnieuw geleerd, om het vervolgens te kunnen onderwijzen aan nieuwkomers. Hoe ingewikkeld dat ook moge zijn, het is in elk geval eenduidig. De culturele mores in Nederland is dat minder, realiseerde Van Leeuwen zich toen hij tijdens een vakantie in Indonesië naar de podcastserie Revolusi van schrijver David Van Reybrouck luisterde. “50 procent van de Nederlanders is nog altijd trots op het koloniale verleden”, zegt hij. “Dat had ik niet verwacht.”

Na de ruim acht uur durende podcastserie Revolusi over de geschiedenis van Indonesië las Van Leeuwen ook het gelijknamige boek dat David Van Reybrouck schreef. De schrijver interviewde honderden nog levende getuigen van de onafhankelijkheidsstrijd. En het zijn juist die persoonlijke verhalen die Van Leeuwen – geen lezer pur sang, naar eigen zeggen – aan het lezen hielden. “De dood van een man is een tragedie, de dood van een miljoen is een statistiek”, verklaart Van Leeuwen zijn interesse in het boek. Daarnaast ziet hij ook een relatie met zijn werk. “Al die verhalen gaan over oorlog, migratie, over mondialisering en vluchten. Allemaal thema’s waar de studenten in mijn klassen ongevraagd ook mee te maken hebben.”

Het klaslokaal draait om taal

Van Leeuwen leest graag over genocide en oorlog. Ook voor het slapengaan. “Ik droom over Poetin. Het zal wel voer voor een psychiater zijn, maar het houdt me bezig.” Als hij met een vriend naar de golfbaan rijdt, nemen ze eerst de stand van zaken in Gaza en Oekraïne door. Met zijn studenten in de klas bespreekt hij de geopolitieke kwesties niet. “We kijken wel eens naar het journaal in makkelijke taal. Een reportage over Gaza sla ik dan altijd over. Het gaat om de taal”, zegt Van Leeuwen. “Om spreken en luisteren. Ik ben een groot deel van de tijd bezig met spreekangst wegnemen. Dat komt neer op zo min mogelijk corrigeren.”

Wat er verder boven de hoofden van mensen gebeurt, doet in de klas niet ter zake. Oorlog, genocide, het koloniale verleden van Nederland zijn allemaal zijn persoonlijke interesses. Net als Boer zoekt vrouw. Onlangs las hij het boek Boer zocht vrouw, de niet vertelde verhalen van het televisieprogramma waar Van Leeuwen elk seizoen op zondagavond met zijn vrienden naar keek. Het programma tekende lange tijd zijn beeld van de Nederlandse boer, maar inmiddels ziet hij boeren ook als mensen die met tractors het Binnenhof op rijden. Het is maar goed dat hij zich in zijn lessen tot de Nederlandse taal kan beperken. Aan de Nederlandse cultuur hoeft hij zijn vingers niet te branden.