Lotgenoten zijn dichterbij dan je denkt, weet Lara Fizaine

Boeken brengen verhalen. Aan de hand van een boek dat hen inspireert, vertellen medewerkers van de EUR over hun leven.

Normen sluiten uit, weet promovendus Lara Fizaine. Ze richt haar blik op de mensen buiten de standaarden. Hoe eenzaam het daar soms ook kan zijn; mensen delen ervaringen vaak met een ander. Dat las ze ook in het boek Lotgenoten van Sabrine Ingabire.

Lotgenoten, voor zover Lara Fizaine kan overzien bestaat er in het Engels of het Frans geen vergelijkbaar woord voor. Niet zo’n af en zelfstandig woord als in het Nederlands in elk geval. Nederlands is haar derde taal en het boek Lotgenoten een van de eerste boeken die ze in het Nederlands las. Ze werd geboren in Hongkong, woonde een poos in de Verenigde Staten en ging rond haar twaalfde terug naar het Franstalige deel van België, waar haar familie nog steeds woont. Voor haar studie verhuisde ze zo’n elf jaar geleden naar Amsterdam, waar ze vertelt wat haar raakte in het boek van Sabrine Ingabire.

Alleen op de wereld

Hoofdpersoon Ajali is een Rwandees Belgische tiener in het laatste jaar van haar middelbare school in Vlaanderen. Als enige van haar familie is ze in België geboren. Ze ontbeert de vanzelfsprekende relatie die haar ouders en broer hebben met andere Rwandezen in België en voelt zich alleen. Op school is ze een van de weinige met een migratieachtergrond en worstelt ze met een depressie; een geestestoestand die in de Rwandese gemeenschap niet normaal is. In de context waarin zij grootgebracht werd, is het heersende idee dat depressies voor witte en westerse mensen zijn.

Op het eerste oog kan Ajali zich aan niemand spiegelen, maar dan, na heel wat tijd en moed durft ze zich te openen. Haar blik verruimt, haar perspectief wordt langzaamaan wijder, waardoor ze ontdekt dat haar eigen broer, de jongen met wie ze al die tijd verbonden was, met eenzelfde soort donkere gedachtes kampt. “Het is volgens mij onderdeel van volwassen worden om je werkelijk tot de ander te richten, om je te realiseren dat de wereld niet alleen om jou draait, maar tot het besef te komen dat andere mensen ook dingen meemaken”, zegt Fizaine, “het boek is een mooi coming-of-ageverhaal.” 

Wat haar ook raakte is dat de ontwikkeling van mensen niet synchroon loopt. Ajali ontdekt in haar leven haar eerste lotgenoot, vriendin Rose. Tegelijkertijd realiseert ze zich dat zij niet de eerste lotgenoot van Roos is. Roos is verder en heeft al eerder steun ontvangen van andere lotgenoten. “Iedereen leeft op een eigen tempo. Voor sommige mensen komen dingen eerder naar voren; voor anderen kost het meer tijd om zich ergens bewust van te worden”, zegt Fizaine.

Je hoort er niet bij

Lotgenoten gaat uiteindelijk ook over normen, over wie erbij hoort en wie erbuiten valt. Dat is een thema dat Fizaine zowel persoonlijk als professioneel bezighoudt. Als dochter van een geadopteerde vader uit Zuid-Korea en als queer persoon heeft ze zelf een doorleefde ervaring van ‘anders zijn’; ze weet dat normen dwingend kunnen zijn. “Iedereen die erbuiten valt, wordt geacht zelf een oplossing daarvoor te zoeken. Terwijl normen worden gecreëerd en verschil wordt bedacht. Laten we dan ook samen bedenken hoe we omgaan met de mensen die niet aan het standaard voldoen.”

In haar researchmaster Sociale wetenschappen in Amsterdam onderzocht ze wat het betekent om een oudere te worden als queer persoon in de hoofdstad. Haar masteronderzoek groeide uit tot het promotietraject dat ze dit jaar afrondt. De afgelopen jaren hield ze zich bezig met hoe ouderenzorg omgaat met gemarginaliseerde groepen. Dat stemt haar niet optimistisch, maar wel hoopvol. “Er zijn veel goede intenties. Er zijn zorgverleners die zich bewust zijn van het belang van diversiteit, maar de praktijk is weerbarstig.”

We delen de verschillen

Mensen met een migratieachtergrond hebben niet allemaal dezelfde ervaringen en levens. Waar de een beledigd is als een zorgverlener geen Nederlands tegen haar spreekt, omdat hij hard gewerkt heeft om de taal machtig te worden, associeert iemand anders het Nederlands juist met dwang. De derde persoon spreekt de taal misschien niet en raakt de weg binnen het zorgsysteem kwijt. “Zorgverleners hebben vaak de tijd en aandacht niet om werkelijk individuen te zien.”

Toch zag Fizaine ook hoopvolle initiatieven van hulpverleners die zelf praatgroepen organiseerden. “Niet voor de socials, niet om doelstellingen te halen, maar gewoon voor de mensen in een verzorgingstehuis zelf. In de praatgroep kwamen mensen met een migratieachtergrond samen. Lotgenoten. Doordat mensen een migratieverleden delen, worden de verschillen binnen de groep migranten zichtbaar.”