Met deze vijf tips verbeter jij als docent direct het mentaal welzijn van je studenten 

Als docent kun je meer betekenen voor studentenwelzijn dan je vaak denkt. Dat vinden onderwijsadviseur Katja Tas en Robin Eijlers, projectmanager bij Studentenwelzijn. Geef je dit academisch jaar onderwijs? Dan hebben deze experts vijf tips voor jou en je collega’s.

Nee, je bent docent en geen persoonlijk psycholoog voor je studenten. Toch kun je veel betekenen voor het mentale welzijn van die studenten. “Je bent als docent onderdeel van het hele ecosysteem van de universiteit”, zegt Robin Eijlers, projectmanager bij EUR Programma Studentenwelzijn. “Alles in dat systeem heeft impact. Als docent kan je een van de eerste zijn die ziet: het gaat niet goed.” De drempel om hulp te zoeken, is vaak hoog. Een kleine opmerking kan volgens Eijlers het taboe verkleinen en een belangrijk eerste zetje geven om met de situatie aan de slag te gaan.

1. Neem de tijd om studenten te ontvangen

“Doe wat bij jou past”, zegt onderwijsadviseur Katja Tas van RISBO, het onafhankelijke onderzoeksinstituut van de Erasmus Universiteit hierover. “Het gaat erom dat je aanwezig bent als persoon. Dan is de drempel om jou te benaderen, bijvoorbeeld met vragen over de stof, veel lager. Daarvoor geldt dus: doe wat bij jou past. Ik zou iedereen bij de deur ontvangen, even in de ogen kijken en daarmee uitstralen: je bent op mijn feestje, tijdens dit college of werkgroep kan ik je dus ook aankijken en vragen stil te zijn, mocht je door mij heen praten.”

“Als dat niet bij je past, of het is echt voor een hele grote groep, wacht dan rustig vooraan. Probeer niet op het laatst gehaast binnen te komen en snel te beginnen, of zit niet achter je laptop gedoken nog even die ene laatste mail te schrijven. Neem tijd om je les rustig te starten, maak in die eerste minuten van je college eerst contact zodat zowel jijzelf als je studenten kunnen ‘landen’ in de setting van de les. Zo zorg dat je aanspreekbaar overkomt en bent. Blijf na afloop van het college ook hangen. Spreek dit uit. Zeg gerust: ‘als er nog vragen zijn, dan kun je ze ook na afloop altijd stellen. Ik ga niet direct weg.’”

Eijlers vult aan: “In de resultaten van de EUR Monitor Studentenwelzijn zien we dat studenten een sterke behoefte hebben om gezien te worden. Ze willen meer menselijkheid, meer tijd doorbrengen in de echte wereld. Je thuis voelen en je verbonden voelen met anderen is belangrijk voor je mentale welzijn.”

2.      Zorg voor veiligheid in de collegezaal

“Een veilige leeromgeving creëer je, onder meer, door je verwachtingen hardop uit te spreken”, zegt Tas. “Laat je medestudenten in hun waarde, luister naar elkaar. Je bent wie je bent, en je mag zijn wie je bent. En heel belangrijk: handhaaf die veilige sfeer. Voor een veilige leeromgeving moet het duidelijk zijn wat je kunt verwachten. Daarnaast moet je erop kunnen vertrouwen dat er ingegrepen wordt als iemand hier niet op positieve wijze aan bijdraagt. Als iemand iets op een hele botte manier zegt, reageer dan bijvoorbeeld dat diegene dat ook netter kan verwoorden. Of nog duidelijker: ‘Nee, zo gaan we in deze academische wereld niet met elkaar om. Daarin hoort iedereen te kunnen leren en staat het uitwisselen van ideeën en perspectieven centraal.’”

3.      Laat je studenten merken dat ze geen nummer zijn

“Probeer studenten bij hun naam aan te spreken”, tipt Tas. “Eenzaamheid wordt erger als je wordt behandeld als nummer en niet als persoon. In een kleine groep kun je namen proberen te onthouden. Als je duizend studenten voor je neus hebt, is dat natuurlijk een stuk moeilijker. Spreek het dan vooral uit: ‘Het liefst zou ik snel al jullie namen leren, maar dat is wel een uitdaging in een grote groep of met veel nieuwe groepen.’”

“Door de jaren heb ik wel goede tips gezien om studenten toch als persoon aan te spreken. Bijvoorbeeld door naambordjes neer te zetten, en te vragen of studenten die wekelijks meenemen. Zo leren ze ook elkaars namen sneller. Bij hele grote groepen kun je het een gewoonte maken dat studenten eerst hun naam zeggen voor ze iets zeggen of vragen. Dus: ‘Mijn naam is Katja, en ik wilde dit … vragen.’ Dan is het aan jou als docent om die naam te herhalen. Bijvoorbeeld na het geven van je antwoord te vragen: ‘Helpt dit je op weg, Katja?’”

4.      Draag uit: zorg voor elkaar

“Studenten hebben ook een eigen verantwoordelijkheid, maar waar begint en eindigt dat?”, zegt Eijlers. “Zij hebben nog veel te leren. Dat je officieel volwassen bent, betekent niet dat je ineens alle nodige vaardigheden bezit. Studenten kunnen elkaar daarbij helpen. Ook dat is belangrijk en ook dat is iets dat je moet, of mag, leren. Veel faculteiten of opleidingen hebben peer support of mentorprogramma’s. Dat zijn hele belangrijke initiatieven.”

“Op deze universiteit willen we mensen opleiden op een manier dat ze niet alleen kennis hebben, maar ook later goede collega’s worden”, zegt Tas. “Dat ze leren omkijken naar een ander. Daar wordt niet alleen het werkveld beter van, maar de hele maatschappij. En natuurlijk ook de studenten die daardoor nu geholpen worden. Ik zou daarom bij het eerste college van een vak uitspreken: zorg voor elkaar.”

Dat moet je vervolgens wel uitleggen, zegt Tas. Dat kan bijvoorbeeld zo: “Zeg dan: maak je je zorgen over een medestudent? Vraag dan aan die persoon: ben je oké? Je mag ook altijd naar mij als docent toekomen. Ik kan niet alles veranderen, maar ik kan je wel in de juiste richting helpen.”

“Voor studenten kunnen opmerken dat het misschien niet goed gaat met een andere student, moeten zij natuurlijk contact met elkaar hebben”, zegt Tas, die daar een rol ziet voor docenten. “Dat kan een uitdaging zijn. Het gebeurt vaak dat een of meerdere studenten alleen zitten. Je kan het volgende eens doen: geef aan het begin van het college aan dat er een opdracht komt die in groepsverband of duo’s uitgevoerd moet worden. Dat studenten dus naast elkaar moeten zitten. Belangrijk is natuurlijk dat je die aangekondigde opdracht ook echt geeft. Interactie stimuleren hoeft niet beperkt te zijn tot werkgroepen, dit kan ook in collegezalen met duizend studenten.”

5.  Maak duidelijk waar studenten hulp kunnen krijgen

“Maak je eigen rol als docent duidelijk, spreek dit hardop uit”, zegt Tas. “Jij kan niet alles oplossen, maar je weet als medewerker wel de weg binnen de universiteit. Laat bijvoorbeeld aan het begin van een nieuw collegeblok het student support overzicht zien. Ik zou dit niet alleen bij de start van het collegejaar doen. Er zit kracht in herhaling.”

“De Living Room vind ik een mooie plek”, zegt Eijlers. “Daar kun je binnenlopen voor een praatje met een van de hosts, dit zijn studenten. Als je ergens meezit, is het zo belangrijk om erover te praten. Het maakt in de eerste instantie niet eens zozeer uit met wie, maar praat erover en probeer niet alles alleen op te lossen. Er zijn veel supportopties, zoveel dat het weer overweldigend kan zijn. De hosts bij de Living Room en studieadviseurs kunnen hierbij helpen. Zij weten de weg binnen de universiteit. Docenten natuurlijk ook. Benadruk dus als docent vooral: je even niet zo goed voelen is normaal, maar je hoeft het nooit helemaal alleen op te lossen.”

Als je meer wil leren, bijvoorbeeld over hoe je een student aanspreekt, dan kun je de training How to have an impact on Student Wellbeing volgen. Deze is niet alleen voor docenten, maar ook voor ander personeel dat direct of indirect in contact staat met studenten. De training wordt meerdere keren per jaar aangeboden en wordt gegeven door Katja Tasen haar collega’s Jana de Wit en Sascha Bol.Door opleidingsgelden van de Community for Learning and Innovation kunnen mederwerkers deze training kosteloos volgen.