Pedel zwaait af: ‘De hiërarchie tussen hoogleraar en promovendus wordt langzaamaan minder’

Ze was jarenlang het gezicht van de academische tradities en de meest gefotografeerde EUR-medewerker. Na bijna twintig jaar zit haar loopbaan er bijna op en blikt Marleen van Kester terug op hoe eeuwenoude tradities langzaam moderner worden: “Toen ik begon was dit een mannenberoep.”

“Ik vind het traditionele aspect van het werk erg mooi”, vertelt Van Kester. “Je kan je daaraan vasthouden.” Dat geldt ook voor de promovendi die Van Kester begeleidt: “Ze weten precies hoe zo’n spannende dag verloopt.” Die Nederlandse tradities leveren af en toe gefronste wenkbrauwen op van promovendi uit het buitenland. “Die denken soms: die zijn gek.”

Ingesloten inhoud van YouTube overslaan

U kunt deze ingesloten inhoud bekijken nadat u akkoord bent gegaan met cookies van YouTube.

Ik ben het eens Bekijk op YouTube

Ingesloten inhoud van YouTube overgeslagen.

De tradities die bij de ceremonies horen helpen Van Kester ook met haar werk. Normaal treedt ze niet zo op de voorgrond. Maar zodra ze haar toga aantrekt en de pedellenstaf pakt verandert dat: “Zodra ik mijn toga aandoe ben ik niet meer mezelf. Dan treed ik in de voetsporen van al die pedellen die dit voor mij ook zo hebben gedaan”, vertelt Van Kester in het zweetkamertje op de eerste verdieping van het Erasmusgebouw, waar promovendi de gespannen minuten voor hun verdediging afwachten. Elke vierkante centimeter van de muren en een groot deel van het plafond staat vol met handtekeningen van de duizenden promovendi die het kamertje als wachtruimte voor hun promotieplechtigheid hebben gebruikt. “Ik speel dan een rol. De rol van de pedel.”

Een pedel begeleidt de academische plechtigheden van de universiteit. Dat zijn bijvoorbeeld oraties (de eerste officiële lezing van een hoogleraar), afscheidscolleges (de laatste lezing van een hoogleraar), de opening van het academisch jaar, de dies natalis (de verjaardag van de universiteit) en promoties. 

Diploma’s checken

Bij zulke plechtigheden loopt de pedel traditioneel voor de stoet aan hoogleraren, het College van Bestuur of een promovendus en diens ‘paranimfen’. Gehuld in een toga en een baret en gewapend met een pedellenstaf.

“Maar dat is eigenlijk maar tien procent van het werk”, licht Van Kester toe. Het overgrote deel van een werkdag besteden de pedellen van de universiteit aan alle administratie en controles die horen bij een promotietraject. “We checken bijvoorbeeld diploma’s en zorgen dat alles volgens de juiste procedures verloopt.”  

En die administratie is een flinke klus voor het achtkoppige team. Elke week promoveren er zo’n elf kandidaten. Op jaarbasis krijgen ruim driehonderd jonge wetenschappers na een zenuwslopende verdediging hun bul overhandigd.

Mannenberoep

De academische rituelen die bij een promotie horen barsten van de oude tradities.Zoals de pedellenstaf. Nu een ceremonieel element, in de middeleeuwen bedoeld om de rector van een universiteit fysiek mee te verdedigen. Of het traditionele zinnetje hora est, dat in het Latijn ‘het is tijd’ betekent. Exact 60 minuten na de start van de verdediging komt de pedel de zaal in en verkondigt met die woorden dat de verdediging erop zit en iedereen moet stoppen met praten.

Van Kester heeft de afgelopen jaren ook veel tradities zien veranderen. Zo mochten vroeger alleen hoogleraren een toga aan, nu zijn dat ook universitair hoofddocenten die promovendi begeleiden bij een promotie. Ook de hiërarchie tussen hoogleraar en promovendus wordt langzaamaan minder. “En dat is ook goed”, vindt Van Kester. “Promovendi begeleiden moet vanuit een onderwijzende rol.”

“Dat past bij een maatschappelijke verandering”, vervolgt ze. Net als de verschuiving in de man-vrouwverhouding. “Toen ik hier kwam werken, was dit eigenlijk een mannenberoep. Nu zijn er meer vrouwen dan mannen.”

Werken met mensen

Van Kester heeft zelf geen universitaire achtergrond. Ze werkte in een bedrijf voor land- en tuinbouwmachines en was op zoek naar een baan waarmee ze meer met mensen in contact kwam. In 2007 zag ze een vacature voor pedel in de krant staan. “Maar ik had geen idee wat een pedel was”, vertelt Van Kester. Ze zocht het woord op, en het beroep sprak haar direct aan: “Er vindt zoveel vernieuwends plaats op een universiteit. Mensen ontwikkelen zich hier. Daarnaast vind ik het prachtig dat je onderdeel mag zijn van een heel bijzonder moment voor iemand die promoveert.”

Zo heeft Van Kester al duizenden promovendi begeleid op hun grote dag. “Elke promotie is weer anders, omdat elke kandidaat anders is. Sommigen barsten in huilen uit in het zweetkamertje, anderen kunnen juist niet wachten om aan hun verdediging te beginnen.” Hoe de dag ook loopt, de promotie eindigt altijd in ontlading: “Dat is zo mooi aan deze baan.”

Soms is een promotie ook erg emotioneel. Zo promoveerde een aantal jaar geleden een terminaal zieke man. Hij werd in een ambulance naar de universiteit gebracht om zijn proefschrift te kunnen verdedigen. “Hij had er echt naartoe geleefd”, blikt Van Kester terug. Een dag na zijn promotie overleed hij aan de gevolgen van zijn ziekte. “Dat was heftig en emotioneel. Dat blijft je echt bij.”  

Het gezicht van het pedellenbureau

“Marleen is een onwijs warm persoon”, vertel collega Maria Parlevliet-Ramirez. Collega Larisa Leerkamp stemt in: “Heel warm.” Ze vervolgt: “Ze wil met alles meedenken en meehelpen.” Marleen is voor hen een vraagbaken: “Ze kent iedereen”, zegt Leerkamp. “Ze is echt het gezicht van het bureau van de pedel.”

“We gunnen het haar heel erg dat ze met pensioen gaat”, zegt Parlevliet-Ramirez. “Maar voor ons is het echt een gemis.” Leerkamp: “Ik kan me bijna niet voorstellen dat zie hier straks niet meer werkt.”

Van reuring naar rust

Na een loopbaan bij het pedellenbureau van bijna twintig jaar, gaat Marleen begin april met pensioen. “Ik ga mijn collega’s missen”, vertelt ze op het balkon van het pedellenkantoor. “En de reuring. Dat er altijd wel iets gebeurt.” Maar Marleen is ook klaar voor meer rust. Ze is van de stad naar het platteland verhuisd en kan straks genieten van de rust en uitkijken naar veel roadtrips met de camper. “Ik kijk tevreden terug. Dit is echt het allermooiste beroep van de wereld.”