Onduidelijke impact ROOM op lange termijn: ‘Een mentale-gezondheidsapp is geen oplossing voor iedereen’

De app ROOM to grow is nu een jaar beschikbaar voor alle EUR-studenten die op zoek zijn naar een steuntje in de rug. Tajda Laure promoveerde onlangs op de inhoud en de evaluatie van de door de Erasmus Universiteit ontwikkelde mentale-gezondheidsapp. “Onderzoek naar de ontwikkeling van de app houdt nooit op.”

De app biedt wetenschappelijk onderbouwde oefeningen aan, gebaseerd op bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie of acceptance and commitment-therapie. Vanuit een virtuele studentenkamer kunnen studenten ademhalingsoefeningen doen of hun kernwaarden in beeld brengen, toegespitst op situaties die herkenbaar zijn voor studenten, zoals examenstress of omgaan met gevoelens van eenzaamheid.

Toen de app een jaar geleden voor iedereen beschikbaar werd, waren de verwachtingen hoog: gebruikers zouden na drie weken al minder stress ervaren en beter omgaan met emoties. Klopt dat?

“Uit ons onderzoek bleek dat studenten zich beter voelden direct na het doen van een oefening. Maar na drie maanden zagen we geen duidelijke impact, al constateerden we wel een verschil tussen studenten die de app veel en die de app gematigd gebruiken. Onder de eerste groep verminderde stress, terwijl de tweede zich veerkrachtiger voelde maar tegelijk meer depressieve symptomen vertoonde. Wij denken dat dat kan komen doordat studenten door hun nieuwe vaardigheden zich meer bewust werden van hun stress. Hoewel deze resultaten laten zien dat effecten van het gebruik van de app variëren tussen studenten, is er meer en grootschaliger onderzoek nodig om deze verschillen verder te kunnen duiden.”

Het klinkt alsof het beter voor de mentale gezondheid is de app veel te gebruiken, maar dat betekent ook meer schermtijd. Hoe verhoudt zich dat tot elkaar?

“Er waren inderdaad zorgen onder studenten die het gevoel hadden dat veel van hun stress juist kwam door hun smartphone. Maar de bedoeling van de app is dat studenten vaardigheden leren, zoals het herkennen van negatieve gedachten en het toepassen van zelfcompassie, die ze buiten de app kunnen gebruiken. Dat kan bijvoorbeeld door kleine actieplannen, zoals: ‘Voor ik ga slapen, denk ik aan drie goede dingen die vandaag gebeurd zijn.’ Dit is een belangrijk verschil met andere mental health apps, die vaak ontworpen zijn om je aandacht vast te houden in de app. Dat is niet het doel van ROOM.”

Zijn studenten ook beter in zelfcompassie bij langer gebruik van de app?

“Uit het promotieonderzoek van mijn collega weten we dat oefeningen zoals de actieplannen belangrijk zijn: zonder zulke functies leren gebruikers minder snel hun vaardigheden inzetten buiten de app. Ook het monitoren van voortgang is belangrijk; zo blijven gebruikers betrokken en dus oefenen. Sinds kort krijgen gebruikers inzicht in welke oefeningen ze hebben gedaan en suggesties welke ze nog kunnen doen.”

Welke rol kunnen apps spelen in de geestelijke gezondheidszorg?

“Zelf denk ik dat gebruik van apps het best werkt in combinatie met steun van andere mensen. ROOM staat niet op zichzelf, het is onderdeel van het programma Studentenwelzijn. In de app zijn er verwijzingen naar de verschillende ondersteuning binnen dat programma, zoals studentpsychologen.

“Dat gezegd hebbende ben ik realistisch, een app is geen oplossing voor iedereen. Maar ik denk wel dat het heel waardevol kan zijn voor studenten die in stilte aan het worstelen zijn en niet weten wat ze ermee aan moeten – of wellicht het geld niet hebben voor professionele hulp. ROOM is een laagdrempelige manier om te onderzoeken hoe het met je gaat en om technieken aan te leren om met emoties om te gaan. En soms kan een klein inzicht al zorgen voor wat opluchting. Zo was er een student die erachter kwam dat die tegen zichzelf praatte op een manier waarop die nooit tegen een vriendin zou praten.”

Jouw onderzoek naar ROOM gaat door. Waar wil je meer inzicht in krijgen?

“Eén van de zaken waar ik me meer op wil richten is het bereiken van mannen en andere genders. Ongeveer 80 procent van de groep die we hebben bestudeerd bestond uit vrouwen. Dat is te verwachten in dit type studies, maar gezien het feit dat zelfmoordaantallen onder mannen hoger zijn dan onder vrouwen, kunnen we aannemen dat vrouwen niet meer psychologische problemen hebben. Bovendien maak ik me grote zorgen over de aantrekkingskracht van de manosphere op kwetsbare jongemannen – over de invloed van digitale kanalen die toxic masculinity promoten. We weten dat mannen minder geneigd zijn hulp te zoeken, ook niet via alternatieve wegen zoals apps. Dus ik wil graag onderzoeken hoe we ROOM aantrekkelijk kunnen maken voor mannen, zodat ze zich meer bezighouden met hun mentale gezondheid.

“Ten slotte is het belangrijk om meer data te verzamelen. Er is nu een optie in de app waarmee gebruikers anoniem kunnen aangeven of ze willen bijdragen aan onderzoek naar de app. Op basis van die data kunnen we de oefeningen in de app verder ontwikkelen en meer zeggen over wat werkt en wat niet. Het onderzoek houdt in die zin nooit op.”