Waarom Jamie van der Klaauw zijn boeken niet altijd uitleest

Jamie van der Klaauw maakte zichzelf los van het idee dat hij hele boeken, laat staan oeuvres moest lezen voordat hij iets zinnigs mocht zeggen. Sindsdien leest hij meer. Het boek Capital’s Grave van Jodi Dean las hij wél van kaft tot kaft en dat beïnvloedde zijn denken als politiek filosoof.

Naar eigen zeggen is Jamie van der Klaauw ‘een gewelddadige lezer; niet iemand die een boek semi-passief ondergaat, maar onderzoekend en fragmentarisch leest’. Vaak leest hij slechts delen van een boek. Dat is niet gebruikelijk in de filosofie. Als masterstudent hoorde hij een hoogleraar zeggen dat filosofen geen boeken lezen, maar oeuvres. “Terwijl ik niet eens een heel boek las”, zegt hij nu bijna schouderophalend. “Om veel en graag te lezen moest ik het idee loslaten dat je een boek van kaft tot kaft moet kennen.” In de filosofie zijn de mores misschien anders en zal zijn standpunt door sommigen provocatief worden gevonden, maar hij herhaalt het nog maar eens: “Het is niet erg als je een boek niet uitleest.” En, weet hij nu: “Veel filosofen doen dat zelf ook niet.”

Als student dacht Van der Klaauw ook dat het belangrijk was om eerst alle theorieën en ideeën van een denker te kennen, voordat hij zelf iets op papier kon zetten. Ook die overtuiging heeft hij tijdens zijn promotie van zich afgeschud. Nu neemt hij genoegen met wat hij tot dusver heeft gelezen, hoe associatief die keuzes ook mogen zijn. “Het is een bevrijding om te accepteren dat ik niet alleen maar zinnige dingen hoef te zeggen die aansluiten bij de topgeleerden van de filosofie. Filosofie is een continu gesprek, het is work in progress en het is nooit af.”

Van der Klaauw loopt rond met een hoofd vol losse eindjes, met ideeën die hij ergens las maar waar hij nog geen sluitende theorie van kan maken of andersom: theorieën die niet aansluiten bij de ideeën die hij tot dusver op papier zette. “Het is leren doseren, om ruimte te creëren voor toekomstige papers waarvan ik nu nog niet weet wat de strekking gaat zijn.” Hij staat aan het begin van zijn carrière – hij promoveerde vorig jaar november. Over twintig, dertig jaar kan hij misschien zeggen dat hij oeuvres heeft gelezen, dat er een rode draad valt te destilleren, maar tot die tijd beperkt hij zichzelf niet.

Nieuwe ontmoeting, nieuw perspectief

Die mindset maakt dat een ontmoeting kan zorgen voor een nieuwe denkrichting. Van der Klaauw zag een presentatie van de Amerikaanse politiek filosoof Jodi Dean waarin zij het einde van het kapitalistische systeem analyseerde. Ze schreef er het boek Capital’s Grave over; het boek dat hij van kaft tot kaft las en dat zijn denken is gaan beïnvloeden. Het idee is dat het kapitalisme zichzelf heeft uitgewoond, waardoor de vrije markt plaats maakt voor een nieuw systeem: het neo-feodalisme. Platforms als Uber zijn geen markten waarop kan worden onderhandeld over de prijs of kwaliteit, het platform zelf maakt de dienst uit en chauffeurs zijn daaraan onderhevig. De auteur zoekt naar manieren om het opkomende neo-feodalisme af te wenden. Van der Klaauw, op zijn beurt (filosofie is een gesprek!) denkt dat de politiek weer zeggenschap moet krijgen.

“De economie is nu belangrijker dan de politiek”, zegt hij, “want multinationals laten zich niet beperken door nationale politieke regels. Bedrijven bepalen de regels. Maar burgers kunnen geen macht uitoefenen via de economie. Via de politiek kunnen zij dat wel.” Het wordt zaak dat de politiek weer gezag krijgt, vindt hij. Met het oog op de aanstaande verkiezingen de vraag: wat kunnen burgers doen? “Stemmen, natuurlijk, maar veel meer dan dat. Participeren. Politiek is niet voorbehouden aan politici of de politiek filosoof. Iedereen kan iets doen. Een gesprek aangaan, bijvoorbeeld.”

Van der Klaauw dronk een koffie bij de coffee company toen hij een rijksambtenaar hoorde telefoneren over het uitgeklede diversiteitsbeleid. De ambtenaar sprak hard genoeg om te horen dat hij overwoog iets anders te gaan doen, omdat hij werd tegengewerkt door de politieke wind in Den Haag. Na het telefoongesprek sprak Van der Klaauw de man aan. Hij stelde hem vragen en kreeg meer inzicht in de achterkant van de politiek. “Waar je ook bent, je kunt je een nieuw perspectief opdoen of een waardevolle interactie hebben. Daar ben ik van overtuigd”, zegt hij. Dat lijkt dan misschien een los eindje, maar wie weet wat voor politieke betekenis zo’n gesprek in de toekomst gaat krijgen.

Leesgedrag