Universiteit neemt maatregelen na rapport antisemitismebestrijding

Na een rapport waaruit blijkt dat Joodse studenten en medewerkers zich onveilig voelen op universiteiten, nemen universiteiten maatregelen. In Rotterdam krijgen vertrouwenspersonen bijvoorbeeld training om discriminatie te herkennen en worden meldingen die samenhangen met geopolitieke spanningen apart geregistreerd.

Uit een rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding bleek begin dit jaar dat veel Joodse studenten en medewerkers zich onveilig voelen op universiteiten. Die taskforce werd aangesteld vanwege alle protestacties op hogeronderwijsinstellingen en treinstations naar aanleiding van de oorlog in Gaza.

Uitsluiting, pesterijen en intimidatie

Joodse studenten en medewerkers maken zich zorgen over hun veiligheid en voelen zich geïntimideerd op universiteiten, stond in dat rapport. Ze worden door medestudenten of collega’s actief bevraagd op hun standpunt over Israël en Gaza of krijgen te horen dat ze niet welkom zijn op de instelling tenzij ze Israël publiekelijk veroordelen. Ze hebben te maken met uitsluiting, pesterijen en intimidatie.

Als gevolg daarvan verbergen Joodse studenten en medewerkers hun identiteit. Joodse studenten mijden de campus tijdens protesten, komen niet meer naar college of stoppen zelfs met hun studie. De Taskforce sprak medewerkers die ziek thuis zitten of in een arbeidsconflict met hun werkgever zijn beland, omdat de onderwijsinstelling in hun ogen te weinig doet aan het onveilige werkklimaat.

Steun voor Joodse studenten en medewerkers

Hogeronderwijsinstellingen moeten volgens de Taskforce vaker opkomen voor Joodse studenten en medewerkers, de sociale veiligheid versterken en grensoverschrijdend gedrag actiever bestrijden, en onveiligheid door protestacties aanpakken.

Het kabinet kondigde eerder deze maand aan dat er 350.000 euro extra beschikbaar komt voor steun aan Joodse studenten en medewerkers. Dat geld gaat naar Joodse (studenten)organisaties die de ‘sociale infrastructuur’ van Joodse studenten en medewerkers versterken, zo blijkt uit de bijbehorende brief van de ministers van Justitie en Veiligheid en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

‘Hoort niet thuis op de universiteit’

Voor rector magnificus Jantine Schuit zijn de signalen dat Joodse studenten en medewerkers zich onveilig voelen niet nieuw. “Maar de verhalen raken me elke keer”, schrijft ze in reactie op vragen van EM. “Als mensen zich afvragen of ze hun achtergrond zichtbaar kunnen maken op onze campus, dan is dat een signaal dat we aandachtig moeten blijven. Antisemitisme en alle andere vormen van uitsluiting, discriminatie en haatzaaiing horen niet thuis op onze universiteit.”

Schuit is namens alle Nederlandse universiteiten bestuurlijk trekker op het thema sociale veiligheid. In die hoedanigheid is ze verantwoordelijk voor afstemming tussen de instellingen en het contact met de minister van Onderwijs. De universiteiten en hogescholen reageerden eerder deze maand in een brief aan de minister op het rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding, waarin de bestuurders uiteenzetten hoe ze omgaan met onveiligheid en antisemitisme op campussen.

Ingrijpen tijdens demonstraties

Veel van de aanbevelingen zijn al onderdeel van de werkwijze van de Erasmus Universiteit, laat een woordvoerder weten, zoals ingrijpen bij onveilige of kwetsende situaties tijdens demonstraties. Zo liet de beveiliging vorig jaar een spandoek met Death to Israel erop verwijderen en greep de politie in bij een antisemitische krijttekening. Ook doet de universiteit volgens de woordvoerder altijd aangifte als er vermoedens zijn van strafbare feiten. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij vernielingen en bekladdingen tijdens een pro-Palestinademonstratie twee jaar geleden.

Een andere aanbeveling is dat universiteitsbestuurders zich vaker publiekelijk moeten uitspreken als morele grenzen worden overschreden. Dat deed het College van Bestuur toen een student met een Israëlische vlag op de campus achterna werd gezeten door pro-Palestinademonstranten in 2024: “Iedereen mag uitkomen voor zijn mening, dus zwaaien met de Israëlische vlag moet net zo goed mogelijk zijn als zwaaien met de Palestijnse vlag.” Of toen er een demonstratie plaatsvond om het ontslag te eisen van een hoogleraar, vanwege diens online uitingen over Gaza: “De veiligheid van onze medewerkers en studenten staat voorop. Een demonstratie gericht op een individu brengt die veiligheid in gevaar en draagt niet bij aan het gesprek dat we als universiteit willen voeren.”

Inmiddels zijn er nieuwe huisregels voor demonstraties op de campus in de maak. De Universiteitsraad was daar vorige maand kritisch op, omdat het voorgestelde reglement het demonstratierecht zou inperken.

Ook beoordeelt de universiteit externe sprekers vooraf. Een aanvraag voor een evenement met externe sprekers moet zes weken van tevoren worden ingediend. Daarbij wordt onder andere gekeken naar veiligheidsrisico’s en of de spreker en het evenement voldoen aan democratische, academische en Erasmiaanse waarden.

Nieuwe maatregelen

Er wordt ook een aantal nieuwe maatregelen genomen in Rotterdam. De vertrouwenspersonen van de universiteit krijgen extra training om discriminatie, waaronder ook antisemitisme, te herkennen en aan te pakken. Meldingen die via het centrale meldpunt voor ongewenst gedrag Safe@EUR binnenkomen en te maken hebben met geopolitieke spanningen worden apart geregistreerd. De woordvoerder voegt daaraan toe dat antisemitisme niet als afzonderlijke categorie geregistreerd wordt, omdat alle vormen van discriminatie onacceptabel zijn. En in het jaarlijkse onderzoek naar welzijn van studenten wordt dit jaar voor het eerst gevraagd naar discriminatie op basis van religie. In het medewerkersonderzoek gebeurt dat al. Zo hoopt de universiteit meer zicht te krijgen op wat er speelt.

Of er meer maatregelen genomen worden is nog niet duidelijk. Verschillende afdelingen binnen de universiteit, zoals het IDEA Centre, Integrale Veiligheid, hr en Studentenwelzijn, zijn met het onderwerp bezig en gaan in gesprek met Joodse studenten en medewerkers over dit thema.

Schuit benadrukt dat maatregelen alleen niet genoeg zijn. “Een inclusieve campus maken we uiteindelijk met elkaar, daar draagt iedereen binnen onze gemeenschap aan bij.”

Dinsdagavond debatteert de Tweede Kamer over antisemitisme.