U-raad: Voorstel demonstratieregels perkt demonstratierecht in

De Universiteitsraad heeft ‘serieuze zorgen’ over een voorstel van het College van Bestuur voor nieuwe huisregels bij manifestaties op de campus. De raad vindt dat de regels het demonstratierecht inperken.

Het College van Bestuur vroeg de Universiteitsraadsvergadering op 10 maart om advies over de nieuwe regels rond protest op de campus. Meerdere raadsleden spraken hun ernstige zorgen uit over het voorstel. De juridische basis voor verschillende regels, zoals een volledig verbod op gezichtsbedekking en het bezetten van gebouwen, is volgens de raad wankel. En los daarvan vroegen raadsleden zich af hoe wenselijk sommige regels überhaupt zijn, omdat bijvoorbeeld gezichtsbedekking in bepaalde bedreigende situaties wel te rechtvaardigen is.

Twee rapporten

De raadsleden baseren zich op twee externe rapporten. Het voorstel is namelijk grotendeels gebaseerd op een sjabloon van de Universiteiten van Nederland en dat is bij andere universiteiten al tegen het licht gehouden. Voor de Universiteit van Amsterdam schreef advocatenkantoor Prakken d’Oliveira er een notitie over en in Utrecht maakte het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten (SIM) ook een rapport. Beide waren zeer kritisch.

Volgens het SIM-rapport zijn meerdere huisregels in strijd met de wet. Het gaat daarbij om de volledige verboden op gezichtsbedekking en bezetting van gebouwen, en om de regel dat de huisregels ook van toepassing zijn op ‘digitale uitingen’ van demonstranten.

Veel regels zijn daarnaast te absoluut geformuleerd, schrijven het SIM en Prakken d’Oliviera. Beperkingen zouden veel meer getoetst moeten worden op basis van noodzakelijkheid en proportionaliteit, staat in het rapport.

Belemmeren moet kunnen

In de concepthuisregels staat bijvoorbeeld: “Het bezetten van de gebouwen van de EUR (het tijdelijk in bezit nemen uit protest of actie) is niet toegestaan.” Daarover heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens bijvoorbeeld gesteld dat bezettingen, ook als ze langdurig zijn, onder de bescherming van het demonstratierecht kunnen vallen, is te lezen in het SIM-advies. “Het Hof heeft geoordeeld dat fysiek gedrag dat bewust de dagelijkse gang van zaken belemmert om activiteiten van anderen te onderbreken weliswaar niet tot de kern van het recht behoort, maar nog steeds onder de reikwijdte en dus de bescherming ervan valt.” Prakken d’ Oliveira is er ook helder over: “De UvA gaat er ten onrechte van uit dat bezettingen en blokkades per definitie niet vreedzaam zijn.”

Een andere regel is: “De organisator, de contactpersoon en de deelnemers aan de manifestatie dragen geen gezichtsbedekking.” Maar volgens het SIM hebben demonstranten recht op anonimiteit. Gezichtsbedekking mag volgens het VN-Mensenrechtencomité alleen bij zeer dwingende redenen verboden worden en is op zichzelf geen bewijs van gewelddadige intenties. En er is geen reden voor beveiligers om om identificatie te vragen, omdat iemand simpelweg deelneemt aan een demonstratie.  Volgens Prakken d’Oliveira met goed reden: “Studenten en medewerkers moeten vrezen voor consequenties van hun instelling of werkgever als ze [herkenbaar] deelnemen aan een demonstratie.”

Raadsleden wezen het CvB dinsdag ook op legitieme redenen om gezichtsbedekking te gebruiken, bijvoorbeeld vanwege het gevaar voor familieleden in Iran bij een Irandemonstratie, of tijdens een eventuele nieuwe pandemie. Collegevoorzitter Annelien Bredenoord benadrukte dat er zeker uitzonderingen op de regels mogelijk zijn, die vanzelf in beeld komen als een manifestatie wordt aangemeld en vooraf wordt besproken. Het voornaamste punt van de regel is volgens Bredenoord dat de mores op de campus niet kan zijn dat bestuursleden van de universiteit in gesprek moeten met volledig anonieme demonstranten.

Spontane demonstraties

Ook het voorstel dat demonstraties vooraf aangemeld moet worden door de organisator stuit op kritiek van het SIM “De aanwijzing om een demonstratie vooraf te melden hoeft niet strijdig te zijn met mensenrechten en kan zelfs dienen om een protest beter te faciliteren. Maar in geen geval mag een dergelijke aanwijzing spontane demonstraties uitsluiten. Het kan immers zo zijn dat de actualiteit op de dag zelf reden is tot een demonstratie. Dit type spontane demonstraties wordt ook beschermd.”

In de regels staat verder dat de huisregels voor fysieke demonstraties ook van toepassingen zijn op digitale uitingen. Dat ziet de Universiteitsraad als een overschrijding van de bevoegdheden van de universiteit. “De campus is afgebakend, maar het digitale domein is wereldwijd. Waar stopt dan de bevoegdheid van het College van Bestuur?”, verwonderde een raadslid zich tijdens de vergadering.

Een ander raadslid vroeg zich af of de universiteit op basis van deze regels de sociale media van demonstranten gaat monitoren, en wie er bij een protest dan precies als demonstrant geteld wordt. Studenten en medewerkers kunnen door alle strenge regels worden afgeschrikt om zich uit te spreken, iets wat ook beide rapporten concluderen. Bredenoord benadrukte dat de universiteit sociale media niet bij voorbaat zou gaan monitoren.

‘Morele gids’

Collegevoorzitter Annelien Bredenoord verdedigde de discrepanties tussen de huisregels en wettelijke voorschriften door erop te wijzen dat de regels gezien moeten worden als een ‘morele gids’ en niet als bindend. “We willen vooral beschrijven hoe wij vinden dat we met elkaar om moeten gaan op deze campus. Dus als we met elkaar in gesprek gaan, bedek je je gezicht niet. Het is niet bedoeld als wet.”

Een raadslid vroeg Bredenoord of het schenden van de huisregels wel consequenties kan hebben als het geen bindende regels zijn. Volgens Bredenoord was dat wel degelijk mogelijk. “De regels kunnen niet iemands recht tot protest inperken, maar overtredingen kunnen wel consequenties hebben. In principe kunnen we zelfs aangifte doen. Maar het gaat hierbij juist om het grijze gebied.” Meerdere raadsleden uiten daarop hun zorgen dat de strenge regels bij voorbaat potentiële demonstranten af kunnen schrikken en dus indirect zorgen voor een inperking van het demonstratierecht.

Het College van Bestuur leek wel gevoelig voor de kritiek van de raad en gaat opnieuw kijken naar de regels. Mogelijk voegt het een inleiding toe waarin uitgelegd wordt dat de regels niet bindend zijn. Later zullen de regels opnieuw behandeld worden.