Waarom wetenschappers soms net Sherlock Holmes zijn

Waar vinden we antwoorden op onze vragen? Sherlock Holmes zoekt naar verklaringen op een plaats delict; Andreas Bayerl gebruikt datasets om mysteries op te lossen. Twee detectives met hetzelfde doel: gedrag begrijpen.

Het is een van de bekendste verhalen van Sherlock Holmes, The adventure of the speckled band. Een stiefvader dwingt zijn stiefdochter om een paar dagen voor haar huwelijk in dezelfde slaapkamer te liggen als waar haar zus op onverklaarbare wijze is overleden. Wat is er gebeurd? Sherlock Holmes brengt de situatie in kaart en gaat op zoek naar mogelijke verklaringen voor de dood van de zus. Er zijn dingen die opvallen: het bed zit vastgemaakt aan de vloer, erboven hangt een koord. Er is een ventilatierooster en een sissend geluid.

Andreas Bayerl luistert naar de verhalen van Sherlock Holmes als hij niet kan slapen of als hij ‘s nachts met zijn dochter wakker is. “Is dat gênant? De stem van de man die de verhalen voorleest is geweldig. Zodra ik een verhaal opzet, wil ik werkelijk weten wat er gebeurd is”, zegt Bayerl over de aantrekkingskracht van Sherlock Holmes. Willen weten hoe het zit, dat herkent hij uit zijn eigen onderzoek. “Sherlock Holmes wil vaak een moord oplossen. Ik wil een fenomeen begrijpen.”

Weekenden zijn negatief

Tijdens zijn studie in Mannheim werkte hij voor een platform dat reviews van werknemers verzamelde. Bedrijven vroegen hun werknemers via mail of socialemediaplatforms om hun werk te beoordelen. Op een gegeven moment zag hij dat de recensies tijdens het weekend negatiever waren dan doordeweeks. Dat liet hem niet los. “Ik heb er serieus werk van gemaakt om de datasets bij elkaar te brengen van meer dan veertig bedrijven, waaronder Yelp, Amazon en Tripadvisor.”  Het bleek een trend. “Terwijl je zou verwachten dat mensen zich tijdens het weekend beter voelen, zijn ze negatiever in hun recensies: het weekendeffect.”

Bayerl noemt zichzelf een datadetective. Zodra een fenomeen als het weekendeffect aan de oppervlakte komt, beginnen de mogelijke verklaringen in zijn hoofd. Hebben mensen tijdens het weekend een andere ervaring? In een restaurant misschien wel: drukker, gehaast personeel, maar producten zijn elke dag hetzelfde. Hogere verwachtingen dan? Zelfs als mensen niet tijdens weekenduren hoeven te werken, zijn de reviews over hun werk tijdens het weekend negatiever dan doordeweeks. “Sherlock Holmes vindt vaak een sluitende verklaring. In mijn onderzoek spelen er altijd meerdere redenen tegelijkertijd.” Een belangrijke verklaring vindt Bayerl in het type mens dat de recensie schrijft. Degenen die in het weekend achter hun computer verwoed een reactie typen hebben een minder groot sociaal netwerk dan degene die doordeweeks reviews schrijven.

Antwoord uit onverwachte hoek

Ondertussen spelen er bij Bayerl ook existentiële vragen: “Ik heb de laatste jaren veel nagedacht over de impact die ik wil hebben.” Hij publiceerde een paper over de invloed van influencers op koopgedrag. De studie werd gepubliceerd in een vooraanstaand tijdschrift en vele malen gedownload en geciteerd. “Ik zeg dit niet om op te scheppen.”

In het onderzoek liet Bayerl zien dat relatief kleine influencers, met zo’n tienduizend volgers, een groter deel van hun volgers aanzetten tot de koop van een product dan de grote namen. “Bedrijven absorberen dit soort onderzoeken gretig, het is immers interessant voor hun marketing. Maar is dat dan mijn bijdrage?”

De geboorte van zijn dochter gaf hem antwoord. “Ik realiseerde me dat ik met mijn onderzoek meer maatschappelijke relevantie ambieer dan het optimaliseren van marketingstrategieën.” Hij schrijft nu een beursaanvraag over de rol van sociale media en informatieverspreiding. De resultaten kunnen interessant zijn voor socialemedialessen op scholen. “Als iemand weet hoe makkelijk mensen te verleiden zijn op sociale media, zijn het marketeers. Zij kunnen kinderen handvatten geven om zich weerbaar te bewegen tussen al het geïnfluence online.”