Opbrengst van kennis valt wél te voorspellen, menen economen

Zijn bezuinigingen op onderwijs en onderzoek slecht voor de economie? En zijn extra uitgaven juist goed? Geef ons nog twee jaar, zeggen economen tegen het kabinet, dan kunnen we het uitrekenen.

De meeste politieke partijen laten hun verkiezingsprogramma’s ‘doorrekenen’ door het Centraal Planbureau. Dat schat dan op basis van modellen wat de plannen economisch opleveren.

Wetenschap en onderwijs waren in de CPB-doorrekening altijd een kostenpost, omdat het zo moeilijk is om te voorspellen wat de economie ermee opschiet. Politici kunnen in principe het onderwijs wegbezuinigen zonder dat ze slecht uit het CPB-model komen. Daar is al jaren veel discussie over.

Twee jaar

SEO Economisch Onderzoek heeft nu op verzoek van het ministerie van Onderwijs in kaart gebracht hoeveel wetenschappelijke kennis er al is over het rendement van onderwijs en onderzoek. Demissionair minister Moes stuurde het resultaat op dinsdag 17 februari naar de Tweede Kamer. SEO denkt dat het mogelijk is om in twee jaar tijd een eerste model te bouwen.

Afgelopen vrijdag kwam het Centraal Planbureau met de doorrekening van het coalitieakkoord. Over het plan om 1,5 miljard euro extra in onderwijs en onderzoek te steken kon de rekenmeester eigenlijk alleen zeggen dat daardoor het ‘menselijk kapitaal’ toeneemt. Dat is goed voor de economie, denkt het CPB, maar hoe goed precies weet het bij gebrek aan een model niet.

Veel bewijs nodig

Een model is een voorspellingsmachine, maar die werkt alleen als er heel veel voorspellende data zijn, legt SEO uit. Die data komen uit wetenschappelijk onderzoek waarin een verband wordt aangetoond tussen beleid en de uitkomst ervan.

Wordt het onderwijs beter van kleinere klassen? Of kun je je geld beter aan de scholing van leraren besteden? En welk type onderzoek moeten we vooral subsidiëren? Als wetenschappers hierover inzichten vergaren, kun je die gebruiken voor een model.

Er is al veel bewijs voor het economisch nut van onderwijs, zegt SEO. En ook van bedrijfsinvesteringen in onderzoek en ontwikkeling weten we dat die twee tot drie keer meer opleveren dan wat ze kosten. Wel moet er meer duidelijkheid komen over het resultaat van publieke investeringen in onderzoek, schrijft SEO.

Brede welvaart

SEO plaatst wel een kanttekening. Onderwijs levert niet alleen economische groei op, maar heeft ook andere maatschappelijke voordelen. De Onderwijsraad zette die ook al eens op een rijtje. Enkele voorbeelden: gezonder gedrag, een kleinere kans om ziek te worden, minder tienerzwangerschappen en minder criminaliteit.

SEO vindt daarom dat het voorspellen van economische groei een opstapje moet zijn naar een breder model. Er moet ook meer inzicht komen in de waarde van onderwijs en onderzoek voor wat wel de ‘brede welvaart’ wordt genoemd.