‘Wij eisen de nacht op’-protest in Den Haag, EUR-onderzoek biedt hoop

Onder het mom ‘de nacht is van ons’ werd zaterdag op tientallen plekken in Nederland gedemonstreerd. In Den Haag liepen honderden mensen mee. De nacht is en voelt voor veel vrouwen zeer onveilig aan, dat willen de demonstranten veranderen. Wetenschappers van de Erasmus Universiteit gaan de komende vijf jaar onderzoek doen naar offline en online seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld.

“Ik wil verdorie Lisa terug. Ik wil Bouchra terug. Ik wil Clarinda terug. En Wendy. En Shamila. En Paro. En Zehra. En Gea. Nadine, Sanne, Joeweela, Mala, Laura, Annemiek, Eva, Jolanda, Shelly, en Linda terug.” Met elke naam die de Haagse wethouder Marielle Vavier opsomt, krijgt het publiek meer kippenvel op de armen. “De woede die wij voelen is intens en die woede is terecht.” Haar stem slaat af en toe over. Het applaus van de honderden demonstranten klinkt luid in Den Haag. “Onze lichamen zijn van ons. Onze levens zijn van ons. De straten zijn van ons. De nacht is van ons.”

De 27-jarige Lyn heeft een bord vast met ‘The system failed another woman’. “Want Lisa belde onderweg nog naar 112”, vertelt ze. De student Social Work aan de Haagse Hogeschool vond dat ze wel moest gaan. “Later wordt dit mijn vakgebied. Daarnaast ben ik onderdeel van deze stad, en voel ik mij te vaak onveilig.” Ze kijkt even het veld rond. “Het voelt goed om te zien dat je niet alleen bent in die angst en woede over wat er gebeurt.”

Van alle tijden

Geweld tegen vrouwen is van alle tijden, en de toename van moderne technologieën voedt het geweld tegen vrouwen. Op sociale media is de drempel lager om gewelddadige uitingen te doen. Uit onderzoek blijkt dat dit online geweld overgaat in fysiek geweld tegen vrouwen. Voor het eerst blijkt uit ander onderzoek dat jonge Europese mannen geweld tegen vrouwen meer tolereren dan oudere mannen. Queer mensen, trans vrouwen, vrouwen van kleur, moslims zijn vaker slachtoffer van geweld. Zwarte trans vrouwen het meest.

Dit alles is ook in Nederland merkbaar. Elke acht dagen wordt een vrouw vermoord, ruim de helft van hen door een (ex-)partner. In Rotterdam zijn afgelopen zomer zeker zes jonge vrouwen tussen de elf en negentien jaar aangevallen door een onbekende man op een scooter. Begin augustus is een meisje misbruikt door een man in het Zuiderpark. Sinds de gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa die na een avond stappen van haar fiets getrokken is, uiten meer en meer mensen en vooral vrouwen hun woede over het geweld en de altijd aanwezige angst voor vrouwenveiligheid. De nationale actie ‘Wij eisen de nacht op’ ontstond.

Hoop op verandering

Met nog drie vrouwen en twee mannen is Eva (27) naar het protest gekomen. Een van haar vriendinnen draagt een bord met ‘Protect your daughters. Educate your sons’. “Goed dat er vanavond ook veel mannen zijn”, zegt Eva. “Wij moeten ons niet steeds weer aanpassen, maar de daders moeten stoppen.” Mannen moeten elkaar aanspreken op foute opmerkingen en gedrag, vindt ze. “Ik vind de avond ook wel heftig. Het is mooi en emotioneel al die namen te horen en om te zien hoeveel mensen dit herkennen. Zeker als zoveel mensen dit meemaken, dan moet er toch echt snel iets veranderen. Alleen weet ik ook niet hoe je dat doet, of waar je moet beginnen.”

Hoop kan komen vanuit de Erasmus Universiteit. Eerder dit jaar kreeg het onderzoekproject T@ckle onder leiding van hoogleraar Daphne van de Bongardt (Erasmus School of Social and Behavioural Sciences) ruim 2,8 miljoen euro subsidie. Het is een vijf jaar durend onderzoeksproject naar offline en online seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, met als voornaamste doel om bij te dragen aan een effectievere integrale aanpak. T@ckle staat voor Transdisciplinary Analysis and Co-creation of Knowledge to Lead Efforts against Online and Offline Sexually Transgressive Behaviour and Sexual Violence.

“In elk geval zetten wij met T@ckle specifiek niet in op het vergroten van weerbaarheid van meiden en vrouwen”, vertelt Van de Bongardt, hoogleraar Relationele en seksuele ontwikkeling, educatie en gezondheid en oprichter van Erasmus Love Lab, daarover via de mail. “Dit gebeurt al te lang, is niet effectief, en het draagt bij aan victim blaming.” Het onderzoeksproject wil onder meer de systemen achter grensoverschrijdend gedrag onderzoeken, blootleggen en aanpakken. Bijvoorbeeld zien wat het effect is van bepaald taalgebruik in de media. Daarnaast wordt ook gekeken naar hoe omstanders beter kunnen reageren. “Dit alles is trouwens ook niet alleen gericht op meiden en vrouwen; ook jongens en mannen zijn slachtoffer.”

Van de Bongardt: “Het gaat om een historisch grote investering in dit thema vanuit de overheid.” Al krijgen andere toewijzingen van de Nederlandse Wetenschapsagenda vaak meer geld. “Maar we klagen natuurlijk niet, want we kunnen heel veel gaan doen en gaan ook inzetten op spin-offs van dit project.” Bij het project zijn 34 organisaties betrokken, onder meer universiteiten en expertise-organisaties, zoals Rutgers en het Centrum Seksueel Geweld. De Erasmus Universiteit is de hoofdaanvrager van het project. “Natuurlijk zijn we daar vanuit de universiteit en ook vanuit het Erasmus Love Lab ontzettend trots op, en we zijn momenteel enorm hard aan het werk om op 1 oktober van start te gaan met het project.”

Who run the world? Girls!

Felicia (16), Floor (17) en Sophie (16) uit 6 vwo gaan over dit thema schrijven in hun profielwerkstuk, vertelt Floor. “We vinden dat onze generatie er niet genoeg over praat”, zegt Felicia. “Wij voelen ons ook wel eens onveilig en daar moet je het dus wel over hebben.” Het was haar idee om vanavond te gaan. “Jongens van onze leeftijd zijn zo van ‘niet alle mannen’ als het gaat over geweld tegen vrouwen.” Online gaat de zin ‘not all men, but always a man’ rond, dat wil zeggen dat niet alle mannen daders zijn, maar dat de dader in alle gevallen een man is.

Op het podium gaat de muziek aan. Eerst komt Pip Lieke Lucas met haar debuutnummer Als Het Donker Wordt voorbij. Daarna klinkt Beyoncé over de speakers. Op Run the world (girls) gaan de aanwezigen helemaal los. Even dansen ze vrijuit in de nacht. Om vervolgens de jassen weer recht te trekken en door het donker naar het station of richting huis te lopen. “Het is wel een beetje scheef”, zegt de Delftse Hiske (45). “We willen de nacht opeisen, maar we hebben wel afgesproken samen te reizen uit veiligheid.”