College van Bestuur en decanen komen met ingrijpend toekomstplan: ‘Keuzes maken, voor anderen het voor ons doen’

De Erasmus Universiteit wil faculteiten clusteren om zo weerbaarder te zijn tegen toekomstige bedreigingen, zoals dalende studentenaantallen. Van fusies is geen sprake in de eerste fase van het ingrijpende plan. De academische gemeenschap wordt wel gevraagd om rekening te houden met ‘scherpe keuzes’. In 2028 moeten de plannen concreet zijn.

“Wat de EUR kan leveren is onmisbaar, maar kan over het hoofd worden gezien”, staat in een mail die vrijdag aan alle medewerkers is gestuurd onder de titel ‘Samen sterker: het toekomstscenario van de EUR’. ‘We hebben nu nog de ruimte om zelf te kiezen’, maar ‘dat is een luxe met een houdbaarheidsdatum’, valt te lezen.

Faculteiten gaan zich groeperen in clusters om meer samenwerking te bevorderen zodat de organisatie – verwacht het College van Bestuur – wendbaarder, financieel weerbaarder en meer in balans is.

Powerhouses

Faculteiten gaan onderdeel uitmaken van drie zogeheten academic powerhouses. De ESE en de RSM worden samen Economie & Management, de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen (FGG, faculteitsdeel van het Erasmus MC, red.) en de ESHPM zijn het cluster Medische & Gezondheidswetenschappen. De ESSB, de ESHCC en de ESPhil clusteren samen tot Sociale & Geesteswetenschappen. De twee overgebleven faculteiten ESL en ISS moeten zogenoemde ‘dwarsdoorsnijdende verbindende perspectieven’ op respectievelijk het juridische vlak en het Mondiale Zuiden gaan brengen.

Bedreigingen

Het College van Bestuur en de decanen zijn al een jaar bezig om naast de nieuwe strategie die afgelopen september werd gepresenteerd, een toekomstscenario te schetsen waarmee de universiteit bestand is tegen bezuinigingen, krimpende studentenaantallen en overheidsbudgetten die verschuiven richting onder meer technische universiteiten.

De landelijke verschuiving van onderzoeksgeld richting technisch en bèta-onderzoek en het feit dat technische opleidingen worden ontzien in de Wet internationalisering in balans, noopt tot het harmoniseren van processen, zodat er ‘significante capaciteit en middelen komen voor vernieuwing’.

Ook de daling van het aantal studenten baart zorgen. De Onderwijsinspectie waarschuwde afgelopen week in een rapport over de financiële toekomst van het universitaire landschap dat het aantal studenten aan universiteiten in tien jaar tijd met 10 procent gaat afnemen. Concreet betekent dat 33.000 studenten minder in 2034 dan in 2024.

Marjolijn Antheunis, decaan van de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences, hierover: “Die krimp is aanzienlijk – vergelijkbaar met de omvang van een grote universiteit. Om de Erasmus Universiteit steviger te positioneren is het nodig dat we meer en slimmer gaan samenwerken, en ook de samenwerking met andere universiteiten moeten we intensiveren.”  

Clustering is ‘doorbraak’

Het CvB noemt het voorstel voor clustering van de faculteiten een ‘doorbraak’ richting een sterker profiel om als universiteit lokaal en internationaal herkenbaarder te zijn en meer gezag uit te stralen.

Aukje Hassoldt, decaan van de Rotterdam School of Management, deelt dat inzicht: “Als je op dit moment wil uitleggen hoe de Erasmus Universiteit in elkaar zit, dan is dat niet zo makkelijk.”

De invulling van de clusters is onder andere gebaseerd op een ‘internationale herkenbare indeling’ en de nationale sectorplannen waarbij economie- en bedrijfskunde, maar ook Socials Sciences and Humanities, samenvallen en bijvoorbeeld de juristen vaak juist een eigenstandige positie behouden, vertelt Maarten IJzerman, decaan bij de Erasmus School of Health Policy and Management.  Iets wat Harriët Schelhaas, decaan van de Erasmus School of Law, herkent. “Juristen zijn bij vrijwel elk probleem of elke onderzoeksvraag betrokken. Het juridische perspectief is dus alomtegenwoordig, vandaar dat wij een verbindende rol spelen en aansluiting bij één van de powerhouses het belang van het juridische perspectief tekort zou doen.”

In een eerste reactie laat Marjolijn Antheunis weten verheugd te zijn over het cluster waarin haar faculteit is ingedeeld, maar benadrukt ook dat nog niets in beton is gegoten. “ESSB gaat samen met ESHCC en ESPhil, twee prachtige faculteiten, verkennen hoe de samenwerking verder kan worden verdiept en mogelijk efficiënter kan worden ingericht. De vorming van dit cluster is daarbij een van de opties die wordt onderzocht. In de verkenningsfase wordt ook gekeken of een andere vorm, zoals alternatieve clustering of powerhouse-constructie, beter zou aansluiten bij de ambities van de EUR.” 

Volgens decaan Maarten IJzerman van de ESHPM is het vormen van een academic powerhouse met het Erasmus MC misschien logisch, maar dit cluster zal ook z’n uitdagingen kennen, al was het maar vanwege het verschil in grootte tussen de twee organisaties. “ESHPM is zo groot als een afdeling van het Erasmus MC, dus we moeten voorkomen dat we zomaar een 49e afdeling worden.”

Tegelijk is hij positief over de ‘synergie’ die er te halen valt uit de samenwerking en dat er eerst vanuit de inhoud gekeken wordt naar samenwerking. Anders dan bijvoorbeeld bij de Rijksuniversiteit Groningen waar recent de fusie van elf naar zeven faculteiten werd uitgesteld, omdat men het niet eens werd over de organisatievorm. “Bij een fusie ben je de eerste vier jaar bezig met de governance inrichten en de interne discussies op orde krijgen, terwijl ik liever vanuit de inhoud begin en naar buiten blijf kijken.”

Stijging in de rankings

De clustering van faculteiten zou volgens de mail van het CvB ook goed zijn voor de internationale ranking van de universiteit, ‘omdat we slimmer gaan samenwerken’.

Aukje Hassoldt van de RSM, een faculteit die van oudsher sterk gericht is op de internationale ranglijsten, zegt hierover: “Voor de RSM specifiek zie ik door dit initiatief kansen om de positie van brede business-school met een sterke internationale merknaam en reputatie verder te versterken. Hetzelfde geldt voor de ESE: door slim samen te werken en van elkaar te leren kunnen beide scholen hier sterker uit komen. Dat dit kan, laten andere business- en economics-scholen wereldwijd zien.”

Vervolgfases

Het presenteren van de indeling in clusters is de eerste fase van een traject dat medio 2028 tot een concreet plan moet leiden. Of er uiteindelijk sprake is van fusies tussen faculteiten en of de universiteit gaat reorganiseren is nu niet aan de orde. Op de MyEUR-pagina met veel gestelde vragen staat daarover: “Een fusie is niet het doel en ook niet wat we onderzoeken. Het doel is sterker samen optrekken in onderwijs, onderzoek en organisatie en niet het opgeven van identiteit of zelfstandigheid. Of en welke structurele stappen daar ooit uit volgen, is aan een volgende fase.”

Schelhaas stipt aan dat anderhalf jaar best een korte tijd is om tot concrete plannen te komen. En het gaat niet alleen om leuke nieuwe samenwerkingsplannen bedenken, want je kan niet blijven stapelen, uiteindelijk moeten we ook kiezen en daar zijn we als universiteiten niet altijd goed in.”
Dat beaamt IJzerman: ‘Deze eerste fase is een verkenning van mogelijkheden, daarna moeten we richting bepalen met misschien lastige keuzes.”