Studenten blijven miljoenen euro’s aan ov-boetes betalen

In 2025 betaalden dertigduizend studenten samen 5,6 miljoen euro aan ov-boetes. Een alternatief kan deze boetes overbodig maken, maar het ministerie heeft er nooit over nagedacht.

Studenten mogen gratis of met korting reizen in het openbaar vervoer dankzij het ‘studentenreisproduct’ op hun ov-chipkaart. Als ze er geen recht meer op hebben, moeten ze dit reisproduct bij een automaat van de chipkaart verwijderen.

Dat stopzetten van het reisproduct gaat vaak mis. Studenten vergeten het te doen of denken dat het automatisch gebeurt als ze zich uitschrijven bij hun opleiding. Als ze dan ergens inchecken, krijgen ze een boete.

In 2025 kregen bijna 30 duizend (oud-)studenten zulke boetes. Via studiefinancier DUO betaalden ze in totaal 5,6 miljoen euro aan de ov-bedrijven.

Politiek

Het was ooit veel erger. Op het hoogtepunt in 2014 betaalden (oud-)studenten samen 52,6 miljoen euro. De Tweede Kamer ging druk zetten: studenten mochten geen melkkoe worden, vonden diverse fracties.

Er werd van alles verzonnen om de lawine aan boetes te verminderen. Er kwam betere voorlichting en (oud-)studenten kregen voortaan geen boete meer als ze hun ov-kaart helemaal niet hadden gebruikt.

Maar eigenlijk wilde iedereen dat het studentenreisrecht gewoon automatisch stopgezet zou worden. Het was wachten tot dit technisch mogelijk werd. In 2022 zei toenmalig onderwijsminister Robbert Dijkgraaf nog: “Het is ook mijn wens. Het is gewoon duidelijk dat we dat moeten doen. In het huidige ov-betaalsysteem kan dat echter niet zomaar.”

Nieuwe systeem

In het nieuwe systeem van OVpay kan automatisch stopzetten in principe wel. Maar zelfs dan gaat het niet gebeuren. Studenten moeten nog altijd zelf hun reisproduct beëindigen. Alleen wordt het weer ietsje makkelijker: het hoeft niet meer bij een automaat, het kan online.

Vergeet de student het te doen? Na een maand laat DUO het reisproduct stopzetten (zie het kader voor de reden). Dan zijn vergeetachtige studenten dus 192 euro aan boetes verder.

Alternatief

Er is een alternatief denkbaar: in plaats van een boete uitdelen zou je ook gewoon de ritprijs in rekening kunnen brengen. Dankzij het ov-systeem met inchecken en uitchecken weet je immers precies welke reis de (oud-)studenten hebben gemaakt.

De boetes zijn bedoeld om misbruik van het studentenreisproduct te bestrijden: de overheid en vervoersbedrijven willen voorkomen dat (oud-)studenten gratis doorreizen met hun ov-studentenkaart terwijl ze er geen recht meer op hebben.

Maar dat misbruik kun je ook voorkomen door de ritprijs in rekening te brengen. Daar heb je geen boetes meer voor nodig.

Dit idee blijkt nog nooit bij het ministerie opgekomen. “Voor zover bekend is dit nooit overwogen”, zegt een woordvoerder in antwoord op vragen van het Hoger Onderwijs Persbureau over dit alternatief.

Het bedrijf achter de ov-chipkaart en OVpay (Translink) denkt dat het kan. “Technisch is van alles mogelijk te maken”, zegt een woordvoerder.

Geschiedenis

Van de jaren tachtig tot het jaar 2012 was de ov-studentenkaart een gelamineerde kaart die je aan de conducteur moest laten zien. Je moest de kaart inleveren bij een postkantoor als je er geen recht meer op had. Uit die tijd stamt het boetesysteem.

Er zat wel logica achter. Als je de kaart niet inleverde, kon je ermee blijven reizen. Je zou elke dag de trein van Groningen naar Maastricht kunnen pakken. Waar je instapte en uitstapte, werd immers niet bijgehouden. De boetes waren ter afschrikking van zwartrijders en ter compensatie van de ov-bedrijven.

De komst van de ov-chipkaart zou hier een einde aan maken, beloofden de vervoersbedrijven bij de introductie ervan, maar daar kwamen ze op terug. Het zou technisch tóch niet mogelijk zijn om het reisproduct automatisch stop te zetten. Maar met OVpay kan het in elk geval wel.

Tegenstanders

Studentenvakbond LSVb is altijd al fel tegenstander van de ov-boetes geweest. “Je moet studenten helpen, niet afstraffen”, zegt voorzitter Maaike Krom. Studenten reizen heus niet met opzet met een verlopen reisproduct door, meent ze. “Wie gaat er nou expres torenhoge boetes oplopen?”

Het laatste woord is er nog niet over gezegd. Woensdagmiddag debatteert de Tweede Kamer over het hoger onderwijs en de studiefinanciering. Dan kan dit onderwerp ook aan de orde komen.