Fantasy en nuchterheid gaan prima samen, weet Joost Oude Groeniger

Joost Oude Groeniger was vernoemd naar een personage uit The Lord of The Rings als zijn moeder daar geen stokje voor had gestoken. Het zou de ultieme start voor een fantast zijn geweest, maar Joost heet Joost en hij is een nuchtere socioloog met een scherp oog voor systemen. Vijf jaar geleden las hij het boek Thinking in Systems en eigenlijk ziet hij niets anders dan systemen.

Joost Oude Groeniger dankt zijn voornaam aan zijn moeder. Als het aan zijn vader had gelegen had hij waarschijnlijk Sam geheten, naar een van de belangrijkste personen uit The Lord of The Rings. Zijn halfbroer en halfzus heten Frodo en Eowyn. In deze familie moest hij wel van fantasy gaan houden of op zijn minst van The Lord of The Rings, maar Oude Groeniger blijft er nuchter onder.

De boeken en de films, ook de extended versions, zijn dan wel ‘een dingetje’ in de familie; voor hem is het niet meer dan normaal. Hij groeide ermee op en op de middelbare school kon zelfs geen enkel boek of verhaal hem nog bekoren. “Ik vond er niets aan. Het was een tijd van een samenvattinkje hier en een verslagje daar”, zegt Oude Groeniger, “als tiener lag mij heel weinig, maar ik haalde mijn diploma.” 

Momenten van geluk

Eenmaal op de universiteit in Groningen kreeg hij het lastiger. Hij startte met rechten en realiseerde zich na anderhalf jaar dat het niets voor hem was. “Dat was een individueel proces. Rechten is een grote studie. In een volle collegezaal zien docenten niet welke student verzuipt.”

Oude Groeniger switchte naar Sociologie en ook daar was het eerste jaar moeizaam. “Ik zegde mijn kamer op en ging weer terug bij mijn ouders wonen. Focus en structuur had de prioriteit. Langzaamaan kreeg hij lol in de studie. Tijdens zijn master werd er iets in hem ontstoken. “Ik koos vaak het pad van de minste weerstand, maar als ik achteromkijk lijk ik een logische weg te hebben gevolgd. Hoewel ik ook veel momenten van geluk heb gehad, met mijn scriptiebegeleider bijvoorbeeld. Zij heeft mij het duwtje in de richting van de wetenschap gegeven.”

Systemen zijn complex

Inmiddels is Oude Groeniger een socioloog pur sang die overal systemen en de complexiteit ervan ziet. Zijn scriptiebegeleider mag dan wel een duwtje hebben gegeven; in de denkwereld van Oude Groeniger is er niet één oorzaak voor één gevolg, het is een samenspel. Dat is een les die hij leerde uit het boek Thinking in Systems van Donella Meadows.

De schrijfster neemt voetbal als voorbeeld. Er zijn spelers, regels, een coach, een veld en een scheidsrechter. Voor verandering heeft het geen zin om een specifieke speler te vragen om iets anders te doen, dat brengt te weinig in beweging. Wil je wezenlijk iets veranderen, dan moet je de spelregels veranderen. Dat bleef Oude Groeniger bij van het boek.

Gezondheid is een huis

Samen met collega’s heeft hij 1,5 miljoen euro subsidie gekregen om onderzoek te doen naar een gezondere voedselomgeving. Ook voor gezondheid geldt: “Het heeft geen zin om een heilige graal te zoeken. Die is er niet. Er moeten veel verschillende dingen tegelijkertijd worden aangepakt.”

Oude Groeniger richt zich de komende tijd op het vertrouwen van burgers in het gezondheidsbeleid. Dat vertrouwen, of eigenlijk het gebrek eraan, is meteen ook zijn punt van kritiek bij de suikertaks die het huidige kabinet ambieert. “De suikertaks wordt ook wel eens de sin tax genoemd omdat je mensen via hogere prijzen bestraft als ze een snoepje kopen. Dat zorgt voor weerstand en kan bij een grote groep mensen het vertrouwen in de overheid nog verder omlaag duwen als er niets tegenover staat.” Dan komt van Oude Groeniger toch weer terug op Thinking in Systems. “Want gezondheid is een systeem. Het gaat ook over het huis waarin je woont, de scholen, de luchtkwaliteit. Alleen de prijzen op suiker omhoog, gaat het verschil niet maken.”

Niet ingrijpen

Oude Groeniger is als wetenschapper niet degene die de beslissingen hoeft te nemen over waar in het systeem ingegrepen moet worden om de gezondheid van mensen te optimaliseren. En dat bevalt hem wel. Hij haalt vooral voldoening uit de nieuwsgierigheid bedienen. “Ik doe onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken en kan mijn hele leven systemen onderzoeken zonder ook maar enigszins in te grijpen. Uiteindelijk wil ik vooral weten hoe iets in elkaar zit. Daar kan ik heel fijn mee leven.”