De discussie over studiemigratie ligt weer in de koelkast

Van het nieuwe kabinet mag het anderstalig onderwijsaanbod in stand blijven. Dat zal universiteitsbestuurders als muziek in de oren klinken, schrijft Chris Aalberts, maar hij vraagt zich af wat er van de discussie over overtrokken internationalisering is overgebleven.

We zijn hem alweer bijna vergeten: Pieter Omtzigt is weg uit politiek Den Haag en zijn partij Nieuw Sociaal Contract is na twee jaar alweer uit de Tweede Kamer verdwenen. Soms verlang je terug naar die goede oude tijd. Weten we het nog? In allerlei onderzoeken zeggen Nederlandse burgers in grote getalen zich zorgen te maken over de enorme hoeveelheden migranten. Die discussie heeft een nare bijsmaak: het gaat vaak alleen over de kwetsbaarsten. Vluchtelingen inderdaad.

Omtzigt verbreedde die discussie. Er zijn eigenlijk drie soorten migranten: asielzoekers, arbeidsmigranten en studiemigranten. De discussie over elk van die groepen is anders: bij asiel gaat het over internationale verplichtingen en mensensmokkel, bij arbeidsmigranten over concurrentievermogen, belastingvoordelen en werk dat Nederlanders niet willen doen, bij studie over de drang van universiteiten om te willen groeien en zoveel mogelijk internationale studenten aan te trekken.

Nu is Omtzigt weg uit Den Haag en de genuanceerde discussie over migratie ook. De nieuwe minister van onderwijs – Rianne Letschert – komt van de Universiteit Maastricht, een instelling die is gegroeid tot wel 23.000 studenten in 2024, waarvan 61 procent uit het buitenland. Bij alle ideeën om de stroom internationale studenten te beteugelen stond deze universiteit altijd vooraan om te melden dat dat toch echt niet kan: dodelijk voor de eigen instelling, de regionale economie en Maastricht als internationale, kosmopolitische stad.

Letschert schreef met D66, VVD en CDA een regeerakkoord dat helemaal op de lijn van Maastricht ligt. De in het hoger onderwijs gehate ‘toets anderstalig onderwijs’, die vooral als doel had allerlei totaal onnodig Engelstalig onderwijsaanbod te beperken, is geschrapt. Anderstalig aanbod wordt toch in stand gehouden, zo lezen we. Er komen wel bestuurlijke afspraken met instellingen over aantallen en mogelijk een numerus fixus voor internationale studenten.

De Wet internationalisering in balans komt er wel, maar dan zonder die vermaledijde taaltoets. Het zal universiteitsbestuurders als muziek in de oren klinken, maar je vraagt je af wat er van de oude discussie over overtrokken internationalisering is overgebleven. Geen woord meer over het belang van Nederlands als wetenschappelijke taal, de steeds grotere kloof tussen de wetenschap en de daarvoor betalende samenleving en de mogelijk verhoogde drempel voor Nederlandse studenten om naar de universiteit te gaan.

Welke waarden zouden in het hoger onderwijs leidend moeten zijn? Volgens het regeerakkoord komt de Wet internationalisering in balans er wel, maar nergens staat wat die balans zou moeten zijn en waar die op gebaseerd is. Het aantal Nederlandstalige opleidingen? De wachttijd voor studentenkamers? Het aantal Nederlandstalige wetenschappelijke publicaties? De carrièremogelijkheden voor in Nederland gepromoveerde onderzoekers? Moet er misschien verschil gemaakt worden tussen disciplines? Niemand weet het.

Let op mijn woorden: straks worden alleen de grootste excessen aangepakt bij opleidingen die onder de internationale instroom bezwijken. Dat zijn er natuurlijk niet zoveel. Verder blijft alles gewoon zoals het was en gaat het bij migratie alleen nog over asielzoekers, net als vroeger. Lopen de belangen van D66 en Geert Wilders toch nog parallel.