Mensen maken soms onvoorspelbare keuzes, weet Dominic van Kleef

Beleggers zijn onvoorspelbaar; alpinisten evengoed. Dominic van Kleef deed onderzoek naar beleggingsgedrag en pakt in zijn vrije tijd af en toe het boek Into Thin Air om zich te laven aan een verhaal over mensen die de top van de Mount Everest zo graag willen bereiken dat ze de realiteit uit het oog verliezen.

Mensen zijn onvoorspelbaar als ze… Vul maar in. Dominic van Kleef deed onderzoek naar beleggingsgedrag. Beleggers willen hun ratio nog weleens verliezen, weet Van Kleef, maar hetzelfde geldt voor mensen die hun karretje vullen in de supermarkt of de alpinisten die tegen de natuurwetten in de top van de Mount Everest wilden bereiken. De Amerikaanse journalist en schrijver Jon Krakauer schreef het boek Into Thin Air over een van de dodelijkste expedities ooit, The Mount Everest Disaster van 1996. Acht klimmers kwamen om het leven.

Van Kleef herleest het boek af en toe. “Die mensen hadden zich goed voorbereid en dan op het laatste moment zijn ze zo bezeten van de top, dat ze tegen beter weten in verder gaan. Het gedrag van mensen is uiteindelijk onvoorspelbaar.”  

Onderzoek is geen advies

Zelf moet Van Kleef er niet aan denken de Mount Everest te beklimmen. De bergen wil hij nog wel in gaan, maar voor zo’n spannende expeditie hoef je hem niet te bellen. “Ik neem niet veel risico’s”, zegt hij.

Hetzelfde antwoord geeft hij mensen die hem, door zijn onderzoek, vragen om beleggingsadvies. “Kies voor de lange termijn”, zover wil hij gaan. Zelf belegt hij veilig, risicomijdend zonder veel ingrepen in zijn portefeuille. Heel anders dan de beleggingsapps waar hij voor zijn onderzoek wel eens naar keek. Er zijn apps in omloop waar aanbieders de meest risicovolle beleggingen bovenaan de pagina zetten, zodat gebruikers worden verleid in te stappen.

Denk niet zwart-wit

Als promovendus stortte Van Kleef zich ruim vier jaar op de vraag hoe beleggersbescherming kan aansluiten op hoe beleggers zich gedragen. Toen hij na zijn master Financieel recht aan zijn promotie begon dacht hij nog dat hij de soms schimmige beleggerswereld zou ontwarren, maar hij zag de regelgeving rond beleggen destijds te zwart-wit. “Ik dacht dat de regels nog steeds waren alsof mensen rationeel zijn, maar er wordt wel degelijk rekening gehouden met de grenzen van menselijke capaciteiten. Zo denken beleidsmakers na over de hoeveelheid informatie die bij een belegging moet worden gegeven. Mensen kunnen geen overdosis aan informatie verwerken, is de gedachte.”

En zo ging Van Kleef steeds genuanceerder kijken naar de regels en dreef hij steeds verder af van een eenduidig antwoord. Als hij dan toch iets moet zeggen over zijn conclusie na vier jaar onderzoek komt het voor de jurist hierop neer: “Hoe risicovoller een belegging, hoe logischer om de koper bescherming te bieden.”

Een goede voorbereiding is het halve werk

De dag van zijn verdediging, eind vorig jaar, had Van Kleef minutieus voorbereid. “Weken van tevoren ben ik de artikelen gaan lezen van de commissieleden. Ik ben me gaan voorbereiden op mogelijke vragen. Alles om te voorkomen dat ik een antwoord op een vraag niet zou weten.”

Van zijn lekenpraatje maakte hij een soort pitch. “Ik maakte van de gelegenheid gebruik om alle mensen die ik ken eens even in makkelijke taal te vertellen waar ik me de afgelopen vier jaar mee bezig had gehouden.” In aanloop naar zijn verdediging hield hij zich ontspannen staande, blikt hij terug. Maar de avond en ochtend ervoor zei hij helemaal niks meer. “Mijn zenuwen waren dramatisch.”

En toen gebeurde het ook nog dat hij geen antwoord had op de vraag die een van de commissie leden stelde. “Het commissielid citeerde iets uit mijn proefschrift. En vroeg me of het wel klopte wat ik daar stond. Terwijl hij het zei dacht ik: hij heeft gelijk, ik heb dat niet duidelijk genoeg opgeschreven.”

Het ging hier om: Van Kleef had opgeschreven dat als iemand zelf belegt, alle informatieverplichtingen belangrijk zijn, terwijl bij beleggingsadvies die informatieverplichtingen minder centraal staan. Terwijl hij bedoelde dat die verplichtingen secundair zijn, indirect.  Wat kon hij antwoorden tijdens zijn verdediging? “Ik gaf de commissie gelijk. Ik had het beter kunnen opschrijven. In mijn proefschrift heb ik alle woorden gewikt en gewogen, maar het blijven tweehonderd pagina’s. Door mijn voorbereiding kwam ik goed beslagen ten ijs. Nu kan ik ervan genieten dat het erop ziet. Het was een mooie dag.”