First Philosophy: een filosofiepodcast voor beginners én gevorderden

Docenten komen en gaan, maar toen filosoof Awee Prins met pensioen ging, moesten volgens een groepje oud-studenten zijn colleges absoluut bewaard blijven. Ze namen de laatste reeks colleges op en maakten er de podcastserie First Philosophy van. De eerste afleveringen zijn nu verschenen.

De colleges van universitair hoofddocent Filosofie Awee Prins waren een beleving op zich. Daar zijn producent Max Wassink, Eddie Adelmund en hosts Sonia Shvets en Kas Molenaar heel stellig over. Sonia: “We willen vooral het plezier van filosofie in het dagelijks leven laten zien, zoals Awee dat kon.” Het enthousiasme en de liefde voor de filosofie klinkt door in het commentaar van Kas en Sonia, die naarmate de afleveringen vorderen, steeds meer op elkaar ingespeeld raken (Sonia in aflevering 8: “Ik heb hierover een standpunt voorbereid dat jou zal irriteren.”). 

De hosts zijn het eens over de beste afleveringen. Die gingen over hun favoriete filosofen: Levinas en Heidegger. Kas: “Sonia is zo gepassioneerd in de aflevering over Levinas, dat vond ik geweldig om te zien. Ikzelf had de meeste lol in het voorbereiden en maken van de afleveringen over Heidegger, maar later voelde ik ook de spanning of ik niets vergeten was of een fout gemaakt had.” 

Het tot leven brengen van filosofie: Awee Prins was er volgens zijn oud-studenten meester in. Max denkt dat Prins’ expressieve manier van lesgeven een belangrijke rol speelde. “Als video- en podcastmaker viel me op hoe retorisch krachtig zijn stijl van doceren was, bijna als een theaterstuk. Dit is denk ik een aspect van kennisoverdracht waar vaak weinig aandacht voor is. Terwijl juist die levendige, eigenzinnige vorm ervoor zorgde dat de inhoud werkelijk binnenkwam.”

Verhalenverteller

Kas en Sonia benoemen daarnaast Prins’ talent voor storytelling om te tonen hoe de filosofische methode gebruikt kan worden. Kas: “Awee verweeft theorie met verhalen. Als student blijven die verhalen hangen. En pas later besef je dat die verhalen allemaal verteld zijn met een reden.” Neem Prins’ benadering van de filosofische vraag ‘wat is het juiste om te doen?´ – een vraag die volgens Prins niet beantwoord kan worden met abstract wetenschappelijk denken, omdat die manier van denken voorbijgaat aan de realiteit van moeilijke of onmogelijke keuzes. Hij laat dit zien aan de hand van een verhaal van Sartre over een soldaat die moet kiezen tussen het verdedigen van zijn land of het verzorgen van zijn doodzieke moeder: wat is het juiste om te doen?

“Filosofie geeft geen antwoorden”, legt Sonia uit, “het is er niet om te oordelen, maar om vragen te stellen. Awee verstond de kunst als docent om geen dichtgetimmerd verhaal te vertellen, maar ruimte te laten voor open eindjes. Te laten zien dat er meer is, zonder alles te willen vertellen. Hij stelt geen retorische vragen in zijn colleges, over alles kun je verder nadenken.”

Gelaagdheid

Door de verhalen blijven de colleges een ontdekkingsreis, ook voor ‘gevorderden’. Kas: “Ouderejaars studenten zeggen soms verbaasd: ik ken alles wat hij vertelt en toch is het alsof ik het voor het eerst hoor.” Toen Kas en Sonia als afgestudeerden de eerstejaarscolleges terugluisterden, beseften ze pas hoe knap die in elkaar zitten. Prins was in staat de essentie van ontzettend veel materiaal terug te brengen tot een college van twee uur, maar waarin enorm veel lagen te ontdekken zijn.

De grote uitdaging voor de podcastmakers was om die gelaagdheid over te brengen in de podcast – toegankelijk, maar geen lesboekervaring. In de podcast onderbreken Sonia en Kas van tijd tot tijd het college om context te geven voor luisteraars zonder achtergrond in de filosofie, maar hun bijdrage is vooral – in de geest van Prins – de stof persoonlijk te maken, onder andere door in te gaan op vragen die Prins opwerpt. Sonia vertelt bijvoorbeeld in de eerste aflevering naar aanleiding van de vraag ‘wat is landschap?’, over het aardappelveld van haar grootouders waar haar hele familie op de eerste zondag van september samenkwam om de aardappelen te rooien. Voor haar was dit landschap niet alleen een plek was waar aardappelen groeien, maar ook een plek van een ‘enorm verrijkend jaarlijks samenkomen’.

Lol

De opnames van de podcast vonden plaats op de universiteit en in de kelder van Max. Ter voorbereiding gaf Max de audiofragmenten en de transcripties van de colleges, die Sonia en Kas eerst zelf doornamen en vervolgens gezamenlijk urenlang doorspraken. Kas: “We hebben ontzettend veel lol gehad met de opnames, het voelde nooit als een klus die we nog moesten doen. De producent moest ons soms een beetje afremmen. Soms hadden we voor twee uur aan materiaal en gebruikten we maar twintig minuten. Maar soms gebruikten we bijna alles.”

Toch, benadrukken ze: voor toekomstige podcastmakers, is het succes van een goede podcast niet om jezelf te horen praten. Je moet er wel een doel mee nastreven – zoals het delen van de colleges van Awee Prins. In elk geval wel een doel dat dicht bij je staat, vult Max aan: “Als je iets wilt maken, kies dan een onderwerp dat jij écht interessant vindt. Een podcast is namelijk evenzeer een weerspiegeling van jezelf als van de inhoud die je behandelt.”