Tussen de slechtvalken, buizerds en noordse stormvogels vond Jos van der Geest een ankerpunt

Voor Erasmus MC-docent Jos van der Geest is het Natuurhistorisch Museum Rotterdam een belangrijke plek in zijn leven geworden. Elke dinsdagavond werkt hier een groep vrijwilligers en creëren zij een archief van vogel- en zoogdierengeschiedenis. Voor Van der Geest waren deze avonden een ankerpunt in een moeilijke periode.

“Kijk, dit is de schouder – bij een slechtvalk is dat echt één bonk spier. De spieren zijn rood, want er loopt veel bloed doorheen”, zegt Jos van der Geest (55) in zijn groene overhemd vol getekende vogels. Hij onderzoekt neuroplasticiteit en motoriek en doceert (neuro)fysiologie en anatomie in het Erasmus MC. Anatomie en motoriek van mensen welteverstaan. In de salon van het Natuurhistorisch Museum met de hoge ramen en het nog hogere plafond, onder het oorspronkelijke, roomkleurige en krullerige ornamentenplafond uit 1852 vertelt hij op de publieksdag over zijn hobby: hij is wetenschappelijk preparateur van vogels.

Binnen de taxidermie is de wetenschappelijk preparateur de persoon die dode dieren zo bewerkt, dat ze bewaard kunnen blijven voor onderzoek als studiehuid. Een vogel wordt bijvoorbeeld niet opgezet zodat het mooi op een takje zit, dat is meer de kunstrichting. Wel worden de dieren weer opgevuld en dicht gemaakt, balgen heet dit.

Eeuwig leven

Twee dames buigen verder naar de binnenstebuiten gekeerde slechtvalk toe. “Ooo”, zegt de dame met bruine krullen. “Ik dacht dat dit heel bloederig zou zijn.” “Nee hoor”, reageert Van der Geest. “Als wij een wondje hebben komt daar bloed uit, omdat ons hart nog pompt. Het hart van deze dame is gestopt.”

Terwijl Van der Geest zijn scalpel-achtige zilveren mesje vasthoudt legt hij uit hoe hij te werk gaat: “Ik snijd de huid met de veren, snavel en poten los van de rest. Die bewaren we. Ingewanden gaan rotten en kan je niet bewaren.” Beide dames knikken. “Als we genoeg dieren bewaren, kunnen we over honderd jaar zien hoe bijvoorbeeld de slechtvalk veranderd is, zoals we dat over de afgelopen eeuw kunnen.” “Jemig, wat mooi”, concludeert de bezoeker met de bruine krullen. “U geeft de vogel een tweede en eeuwig leven.” Van der Geest glundert: “Dat is precies wat ik zo mooi vind.”

Zijn naam is vanaf nu verbonden aan deze vogel, want dat staat op het kaartje dat aan de vogel komt. “Soms geef ik een vogel ook een naam. Een van mijn studenten, Féline, nu derdejaars Geneeskunde, was zo gefascineerd dat ze een keer meeging. Toen heb ik een slechtvalk naar haar vernoemd. Ze was zo blij. Het is een cadeautje dat je kan geven, daar geniet ik van. Het zijn echt de kleine zaken die je heel gelukkig kunnen maken.” Op het kaartje aan de poot komt verder wetenschappelijke informatie. Hoe het dier is gestorven, hoe zwaar het was, en de afmetingen.

Vogels als individuen

In het museumdepot vertelt Van der Geest even later wat hem fascineert aan deze dode vogels: “Als je drie dezelfde vogels op een rij prepareert, dan zie je ineens individuen voor je.” De combinatie van biologie en geschiedenis vindt hij zo mooi aan zijn hobby, en de bijdrage die hij levert aan de wetenschap. “Ik ben een natuurliefhebber, geen kenner, maar leer graag nieuwe feitjes.”

De mensen die elke dinsdagavond komen om dieren te preparen, maken het voor hem compleet. “Het zijn zulke verschillende mensen. Heel verfrissend, want je komt buiten je werkbubbel. Iedereen hier is blij voor je als je een mooi project hebt afgerond. Geen jaloezie of scheve blikken. Als het niet lukt, of je maakt een foutje, bijvoorbeeld een gaatje in de huid, dan krijg je een bemoedigend woord of peptalk.”

Tattoo van een slechtvalk

Zijn favoriete vogel is de slechtvalk. “Ze zijn prachtig. In mijn jeugd waren deze vogels uitgestorven in Nederland door het gebruik van pesticiden in de landbouw. Nu zijn ze, weer door menselijk ingrijpen, teruggekeerd. Ze zijn namelijk gek op hoge gebouwen.” Op zijn rechteronderarm is een slechtvalk getatoeëerd.

In het Natuurhistorisch prepareert hij meer dan alleen slechtvalken. “Ik heb een voorkeur voor vogels, vind het prachtige dieren en blijf erdoor gefascineerd. Zoogdieren vind ik minder leuk, maar anderen uit het team juist wel.” Dat zijn tweehonderdste vogel een slechtvalk is, is geen toeval. Deze is voor dit moment bewaard, het team weet dat het zijn lievelingsvogel is.

‘Heb vertrouwen’, schreef Van der Geest op 9 augustus 2022 met kapitalen in zijn notitieboek. Daarin maakt hij vanaf zijn eerste dag aantekeningen. Welke vogel had hij in handen, hoe is het dier gestorven, welke tips kreeg hij. “De tip over vertrouwen is nog steeds een van de beste. Tijdens het preparatieproces ziet de vogel er niet uit, maar na een wasbeurt en het vullen is het weer prachtig.” De tip kreeg hij van zijn inmiddels gepensioneerde Erasmus MC-collega Erwin Kompanje. “Ik had al wel eens gehoord van vogels prepareren, en meegekeken bij Naturalis – ik woon in Leiden. Toen Erwin een speldje kreeg voor veertig jaar vrijwilligerswerk als preparateur bij het museum raakten we aan de praat en nodigde hij mij uit om mee te gaan. Ik ben nooit meer weggegaan.”

Het is een ontspannende hobby. Een waarbij je werkt met je handen, een waar je blij van wordt. En dat is veel waard, concludeert hij. Hier kun je eens een foutje maken. “Dan bedek je dat gaatje met een veertje. Het ergste dat kan gebeuren is dat een vogel niet in het archief opgenomen wordt. Is dat nou zo erg? Natuurlijk niet.”

Ankerpunt

De afgelopen twee jaar werd vogels prepareren misschien wel meer dan zijn hobby. De dinsdagavonden in het museum hielpen hem door een moeilijke periode heen. “Na de aanslag op het Erasmus MC twee jaar geleden, waar ik middenin zat, was de dinsdagavond in het museum mijn ankerpunt. Het gaf continuïteit en de motivatie om naar Rotterdam te komen. Ik heb er misschien één gemist, de eerste dinsdag na de aanslag.”

De psychiater stelde na de aanslag PTSS vast bij Van der Geest. Het gaat inmiddels een stuk beter met hem. “Ik kreeg als tip: ga iets doen wat je al graag wilde doen, maar verder onbelangrijk is. Ik ben gaan tekenen. In mijn boekje teken ik nu de vogel bij de pagina over die vogel. Ik teken het na van een plaatje. Deze tip werkte heel goed.”

Tijd om weer naar boven te gaan. Weg van de eerder geprepareerde vogels, zoals een ekster uit 1928, een grote stern uit 1922, dozen vol Fulmarus glacialis (noordse stormvogels), Buteo buteo (buizerds) en meer. Eenmaal terug aan zijn tafel met de slechtvalk krijgt Van der Geest snel weer een hoop vragen van bezoekers. “Gaat u deze straks opzetten?”, vraagt een jonge man met een Duits accent. “Nee, dat is meer de kunstkant en niet het wetenschappelijke”, legt hij uit. “Vroeger deden ze dat ook in het museum, maar dan kun je bijvoorbeeld de vleugels niet goed bekijken. Dat is voor onderzoek wel belangrijk.” De slechtvalkdame is inmiddels bijna klaar, alleen nog een badje, drogen en vullen.