De olijfolie van zijn opa staat voor Jack Dahly symbool voor zijn cultuur, familie en identiteit

Toen masterstudent Jack Dahly dit jaar voor het eerst zijn Syrische familie bezocht, ontdekte hij de olijfboomgaard van zijn opa. Nu hij zijn opa’s olijfolie importeert en in Nederland verkoopt, ontdekt hij steeds meer zijn Koerdische achtergrond.

Voor Jack Dahly is Katendrecht onlosmakelijk verbonden met zijn leven. Vooral het stukje Rechthuislaan waar de masterstudent Behavioural Economics zijn jeugd doorbracht, roept warme herinneringen op. “Op dit middenstuk stond vroeger een klimrek, omringd door grote bomen. En daar woonde een hele lieve oma.” Hij wijst naar huisnummer 48. “Ze vond kinderen erg leuk en hield altijd een oogje in het zeil als onze ouders er niet waren. Ik vroeg een keer of ik op haar scootmobiel mocht rijden, en dat mocht gewoon.”

Dakloos

Op de hoek van de straat staat het gebouw van het Rotterdamse Ongedocumenteerden Steunpunt. Wanneer Jack het kantoor binnenstapt, krijgt hij meteen een warme omhelzing van de medewerkers. Iedereen kent de familie Dahly: Jacks ouders zijn er al vijftien jaar vrijwilligers, zijn zussen en hij helpen ook wanneer dat nodig is. Maar wat het bijzonder maakt is dat het gezin zelf vijf jaar lang in het pand heeft gewoond.

Jacks vader zat in het Syrische leger en zag hoe het leger de Koerden onderdrukte. Kort voor de eeuwwisseling vluchten zijn ouders, die zelf Koerdisch zijn, daarom weg uit Syrië. Na een jarenlange ingewikkelde procedure belandt het stel – inmiddels met drie kinderen – via Duitsland illegaal in Nederland. “Ik weet nog dat we aankwamen op Den Haag Centraal. Die nacht sliepen we buiten op het Malieveld, onder een boom”, vertelt Jack. “Daar vroeg een dakloze man mijn zus om geld. Ze zei: ‘Meneer, wij zijn ook dakloos, wij hebben ook geen geld.’ Hij vond dat zo zielig dat hij al zijn geld aan ons gaf en voor ons ging bidden.”

Sinterklaasviering

Vanuit Den Haag reist het gezin naar Rotterdam. Ze mogen blijven bij het steunpunt op Katendrecht, ook al voldoen ze eigenlijk niet aan de voorwaarden. Het pand is namelijk bedoeld voor asielzoekers die nog in de procedure zitten. Zelf merkte hij als kind zijn illegale verblijfsstatus niet. “Mijn vrienden bij het steunpunt kwamen en gingen, maar op school voelde ik me niet anders dan alle andere leerlingen. Het enige verschil was dat mijn zussen en ik nooit mee konden op schoolreisjes of kamp.”

Jack en zijn zussen gaan naar basisschool De Schalm om de hoek. Als het gezin in 2009 mogelijk wordt weggestuurd naar Syrië, voert het bestuur van de school een actie: de directeur rijdt in een tuktuk langs veertien plekken waar de familie heeft gewoond, om aandacht te vragen en handtekeningen in te zamelen voor Kamervragen. Ook heeft de schoolgemeenschap op het Malieveld gedemonstreerd.

Daarna blijft het even stil, tot de sinterklaasviering op school. “Sinterklaas vroeg iedereen op het schoolplein te verzamelen.” Op het plein zijn nu basketbalvelden, een klimrek en een hinkelbaan. Jack staat naast een van de bomen, pal tegen het hek dat het plein omringt. “Daar zei hij dat mijn familie en ik in Nederland mochten blijven. Iedereen begon te huilen en te juichen. Ik snapte er niet veel van en dacht: waarom komt iedereen mij ineens knuffelen?”

Familiebezoek in Syrië

Jack kende zijn Syrische familie alleen van telefoongesprekken tijdens het Suikerfeest en van de olijfolie die zijn opa af en toe opstuurde. Als het gezin eindelijk Nederlandse paspoorten krijgt, denken ze familie in Syrië te kunnen bezoeken. Maar dan breekt de oorlog uit en wordt het plan tien jaar uitgesteld. “Vorig jaar, toen het regime was gevallen, zei mijn moeder: we moeten echt even terug. Dit is misschien onze laatste kans om opa te zien.”

In Syrië ziet hij voor de eerste keer de boomgaard van zijn opa, ruim zeshonderd olijfbomen, waar de olijfolie vandaan komt. “Ik dacht: de olijfolie is te lekker om niet te delen met Nederlanders. De olie smaakt anders: romig, boterachtig, superzacht. En dikker dan gewone olijfolie, omdat het puur is – er zit niets extra’s in. Je kan er koud en warm mee koken. Wij bakken erin, we frituren erin. Het klinkt ongeloofwaardig, maar het maakt alles lekkerder.”

Na zijn reis werkt Jack zijn idee verder uit. Hij importeert de olie, vult zelf flessen en voorziet ze van een label. Op dat label staat een tekening van zijn opa, gehurkt op zijn Syrische land. “Zo hurkt hij ook echt. Een vriendin van me heeft het ontwerp gemaakt op basis van een foto die ik van hem heb genomen.”

Afgelopen mei lanceert hij zijn olijfolie tijdens het Koerdisch Film Festival in Amsterdam. “Dat was de perfecte plek. Koerden zijn kenners op dit gebied: olijfolie is ons vloeibare goud. Zo kon ik meteen zien of mijn olijfolie echt lekker is.” De lancering is een succes, Jack verkocht alle honderd flessen die hij meenam.

Al het geld gaat terug naar Syrië

Hoeveel tijd hij in zijn bedrijf steekt, weet Jack niet precies. “Ik houd het niet bij, maar ik ben er constant mee bezig: of de website werkt, of ik genoeg dozen en plakband heb, of de doppen niet lekken. Aan alles moet ik denken.”

Jack verdient niets uit de onderneming, vertelt hij. Al het geld gaat terug naar Syrië. “Toen ik daar was, zag ik dat Syrië een kapot land is. Alsof het honderd jaar is teruggeslagen in de tijd. Daarom is het voor mij belangrijk dat alles wat ik verdien teruggaat naar Syrië. Naar mijn opa, zodat mijn familie daar hun leven weer kan opbouwen.”

Stukje identiteit

Voor Jack is zijn werk ook een manier om iets terug te geven aan de Koerdische gemeenschap. “Wat ik mee heb gemaakt is niets in vergelijking met wat zij hebben meegemaakt. Wij waren illegaal in Nederland. Dat was zwaar, maar vergeleken met twaalf jaar oorlog was het klein leed. Dat had bij mij kunnen gebeuren: als ik was weggestuurd uit Nederland, of waren mijn ouders in Syrië gebleven, dan hadden we de oorlog meegemaakt, net als mijn familie in Afrin.”

Tegelijkertijd haalt hij zo een deel van zijn Koerdische identiteit in. “Eigenlijk zou de olijfolie het eindpunt moeten zijn geweest, nadat ik mijn identiteit had ontdekt. Maar bij mij was het andersom. Door die olie ben ik benieuwd geworden naar mijn Koerdische achtergrond en omarm ik mijn Koerdische identiteit nu heel sterk: ik beoordeel bijvoorbeeld ingezonden films in de viewing committee van het Amsterdam Koerdisch Film Festival”, vertelt hij. “Deze olijfolie staat voor mij symbool voor mijn cultuur, familie en identiteit.”