Slechts 0,4 procent van EUR-onderzoek in 2024 is nog niet openbaar toegankelijk

De Erasmus Universiteit heeft in 2024 bijna 100 procent open access bereikt, maar nét niet helemaal. Erica Yu legt uit wat het betekent dat onderzoek Open Access is, en wat het team van de Universiteitsbibliotheek van plan is om ook die laatste 0,4 procent die nog achter een betaalmuur zit, openbaar te maken.

“Open Access draait er in essentie om wetenschappelijk onderzoek permanent beschikbaar te maken voor iedereen”, legt Yu uit. “Dus permanent toegankelijk met een open licentie. Een open licentie betekent dat mensen onderzoek kunnen delen en hergebruiken zoals zij dat willen, zolang zij de oorspronkelijke auteur maar vermelden.”

Yu vindt Open Access zeer belangrijk voor de missie van de universiteit. “De universiteit heeft het voortdurend over maatschappelijke impact. Om zo veel mogelijk maatschappelijke impact te kunnen maken, is het belangrijk dat het onderzoek dat wij produceren toegankelijk is voor iedereen die het nodig kan hebben. De toegang van mensen tot kennis zou niet moeten afhangen van de middelen waarover zij beschikken.”

De laatste 0,4 procent

Er is nog steeds 0,4 procent te gaan voordat de universiteit volledige open access bereikt. De reden hiervoor is volgens Yu dat sommige mensen hun publicaties liever achter een betaalmuur hebben. “Ik denk dat mensen die werken met informatie onder auteursrecht, of mensen van wie het onderzoek iets bevat waarvan zij vinden dat het beschermd moet worden, liever niet Open Access publiceren. Het kan ook zijn dat ze het niet helemaal eens zijn met hoe de ‘Green Open Access route’ wordt uitgevoerd. En dat is prima, ze kunnen zich altijd afmelden.”

“Groene artikelen worden eerst gepubliceerd in een traditioneel tijdschrift, wat betekent dat lezers een vergoeding moeten betalen voordat ze toegang krijgen tot de publicatie”, legt Yu uit. “Een auteur kan die publicatie vervolgens openbaar toegankelijk maken door deze te deponeren in Pure, onze institutionele repository. Na zes maanden wordt de publicatie via Pure toegankelijk, terwijl deze op de website van de uitgever achter een betaalmuur blijft.”

Tussen 2023 en 2024 steeg het percentage Open Access van 82,9 naar 99,6 procent. In vergelijking met de jaren ervoor is dat een grote stap vooruit, die grotendeels te danken was aan het feit dat het Erasmus MC in 2024 de Taverne-amendement volledig implementeerde. Hierdoor kon het aantal Green Open Access-artikelen fors toenemen.

Volgende stappen

“Ik denk dat de grootste aanjager om dit punt te bereiken de groene route was”, stelt Yu, “dus we willen daar verder op blijven inzetten. We werken ook hard aan Diamond Open Access. Dit is de meest ideale vorm waarbij zowel lezers als auteurs niets hoeven te betalen.”

Op dit moment is slechts een klein percentage van de gepubliceerde artikelen ‘diamond’. Dat komt volgens Yu doordat Diamond Open Access-tijdschriften per definitie non-profit zijn. “Om te kunnen opereren en kwaliteitswerk te leveren, moeten zij vertrouwen op andere financieringsbronnen, terwijl commerciële uitgevers simpelweg kunnen functioneren door auteurs, lezers, of beide te laten betalen.” In plaats van meer geld te geven aan commerciële uitgevers, wil het Open Access-team het percentage diamanten artikelen vergroten.

Daarnaast zoekt het team naar een manier om mensen betrokken te krijgen. Hiervoor zou Recognition and Rewards een optie kunnen zijn. “Door mensen te belonen voor het publiceren in Open Access – met name via de diamanten route – zorg je ervoor dat het iets wordt dat voor hen belangrijk is.”