Vier onderzoekers krijgen hoogste onderscheidingen in wetenschap

Niet zes maar vier wetenschappers ontvangen dit jaar de Spinoza- en Stevinpremies, de hoogste onderscheidingen in de Nederlandse wetenschap. De winnaars krijgen bovendien een miljoen euro minder dan voorheen.

De Spinozapremies voor topwetenschappers staan ook wel bekend als de ‘Nederlandse Nobelprijzen’. De beide Stevinpremies honoreren in de eerste plaats de maatschappelijke impact van onderzoek. Woensdagochtend zijn de laureaten bekendgemaakt.

Wetenschapsfinancier NWO kondigde een jaar geleden aan dat ze vanaf 2023 nog maar twee Spinozapremies zou toekennen in plaats van vier. De Spinoza- en Stevinpremies zouden daardoor beter in balans zijn. Bovendien werden de geldbedragen verlaagd van 2,5 naar 1,5 miljoen euro. Want NWO wil zich minder richten op het belonen van gevestigde wetenschappers. De Spinoza- en Stevinpremies zijn nu overigens even hoog als de (maximale) Vici-beurzen.

Klimaatcrisis en schimmels

Joyeeta Gupta, hoogleraar Environment and Development in the Global South aan de Universiteit van Amsterdam, krijgt de Spinozapremie voor haar werk op het snijvlak van klimaatwetenschap, dekolonisatie en overheidsbeleid. De jury looft onder meer haar deelname aan de invloedrijke commissie van klimaatwetenschappers IPCC van de Verenigde Naties.

De tweede Spinozalaureaat is Toby Kiers, hoogleraar Mutualistic Interactions aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij doet onderzoek naar de uitwisseling van voedingsstoffen tussen planten en ondergrondse schimmels en de manier waarop ze samenwerken. Haar werk helpt de landbouw bestendiger te maken tegen de uitdagingen van klimaatverandering, aldus de jury.

Chiptechnologie en burgerrechten

Stevinlaureaat Bram Nauta, hoogleraar Integrated Circuit Design aan de Universiteit Twente, ontwerpt schakelingen voor chips. Eerder heeft hij bijgedragen aan de ontwikkeling van smartphones, het 5G-netwerk, wifi en bluetooth. Veelbelovend noemt de jury zijn recente werk naar energiezuinige chips.

Corien Prins, hoogleraar Recht en Informatisering aan Tilburg University doet onderzoek naar de invloed van digitalisering op de rechten van burgers. Ze verdient een Stevinpremie voor de ontwikkeling van het vakgebied en voor haar bijdrage aan de discussie over kunstmatige intelligentie.

Selectie

Elk jaar worden de kandidaten voor de premies voorgedragen door de rectores magnifici van universiteiten, de president van de KNAW en de voorzitters van een aantal belangrijke wetenschappelijke gremia zoals het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren. Twee commissies met leden uit verschillende landen en wetenschapsdisciplines kiezen daaruit de winnaars.

De teller staat nu op 107 Spinozalaureaten en twaalf Stevinlaureaten. De premies worden woensdag 4 oktober uitgereikt. Dan maken de winnaars bekend waar ze het geld voor willen inzetten.